Vicarieus geweld: wat het is, de gevolgen en hoe u zich verdedigt

Weinig dingen veroorzaken zoveel angst als het gevoel dat uw kinderen het middel zijn geworden om u pijn te blijven doen. Dreigementen om ze van u af te pakken, overdrachten die een moment van spanning worden, boodschappen die via de kinderen bij u terechtkomen. Weten wat vicarieus geweld is, wat de wet er vandaag over zegt en wat u de rechtbank kunt vragen, is de eerste stap om uw kinderen en uzelf te beschermen.

Wat is vicarieus geweld

Het woord vicaria (vicarieus) betekent ‘wat een ander vervangt’. Bij deze vorm van geweld slaat de dader de vrouw niet rechtstreeks: hij richt de schade op wie haar het meest dierbaar is, meestal haar kinderen, in de wetenschap dat hij haar zo meer pijn doet.

Organieke Wet 8/2021 (Ley Orgánica 8/2021) inzake de integrale bescherming van kinderen en adolescenten tegen geweld voegde een vierde lid toe aan artikel 1 van de LO 1/2004. Sinds 25 juni 2021 omvat gendergerelateerd geweld “ook het geweld dat met het doel vrouwen nadeel of schade toe te brengen wordt uitgeoefend tegen hun minderjarige familieleden of naasten” door degene die hun partner is of was.

Drie elementen bepalen vandaag vicarieus geweld in de geldende wet:

• Wie het uitoefent: de echtgenoot, ex-echtgenoot, partner of ex-partner van de vrouw, of er nu is samengewoond of niet.
• Tegen wie: minderjarige familieleden of naasten van de vrouw (gezamenlijke kinderen, kinderen van haar, andere minderjarigen uit haar omgeving).
• Met welk doel: de vrouw schade of leed toebrengen.

Veelvoorkomende vormen van vicarieus geweld

De meest extreme vorm is het doden van de kinderen. Volgens het statistische overzicht van de Regeringsdelegatie tegen Gendergerelateerd Geweld (Delegación del Gobierno contra la Violencia de Género, bijgewerkt tot 23 maart 2026) zijn sinds 2013 in Spanje 68 minderjarigen gedood als gevolg van gendergerelateerd geweld, het jaar waarin deze officiële telling begon. Maar vicarieus geweld kent veel eerdere uitingen die het belangrijk is op tijd te herkennen:

• Dreigementen als ‘je zult de kinderen nooit meer zien’ of ‘ik doe ze iets aan als je me verlaat’.
• De omgang gebruiken om de kinderen uit te horen over de moeder, haar nieuwe leven of haar woonadres.
• Stelselmatig kwaadspreken over de moeder in het bijzijn van de kinderen of haar de schuld geven van de scheiding.
• Zich niet houden aan de overdrachtstijden, de kinderen niet op tijd terugbrengen of met hen verdwijnen.
• Opzettelijk hun gezondheid, voeding of medicatie verwaarlozen tijdens het verblijf.
• De kinderen, huisdieren van het gezin of andere minderjarigen uit de omgeving aanvallen of bedreigen.

Welke maatregelen u vandaag kunt vragen

Hoewel de specifieke wet nog niet is aangenomen, biedt het rechtssysteem al belangrijke middelen om minderjarigen te beschermen:

Opschorting van de omgang (art. 94 CC en art. 66 LO 1/2004)

Artikel 94 van het Spaanse Burgerlijk Wetboek (Código Civil) bepaalt dat er geen omgangsregeling wordt vastgesteld, en dat een bestaande regeling wordt opgeschort, voor de ouder die verwikkeld is in een strafprocedure wegens een aanslag op het leven, de lichamelijke integriteit, de vrijheid, de morele integriteit of de seksuele vrijheid van de andere echtgenoot of van de kinderen, of wanneer er gegronde aanwijzingen zijn van huiselijk of gendergerelateerd geweld. Alleen bij uitzondering kan de rechter omgang vaststellen bij een beslissing die is gemotiveerd door het hoogste belang van het kind. Als de ouder wegens die misdrijven in de gevangenis zit, is een omgangsregeling in geen geval mogelijk.

In dezelfde lijn verplicht artikel 66 van de LO 1/2004 de rechter om de omgang van de verdachte van gendergerelateerd geweld op te schorten en, als hij dat niet doet, zich uitdrukkelijk uit te spreken over de wijze waarop de omgang zal verlopen.

Uitsluiting van co-ouderschap (art. 92.7 CC)

Gezamenlijke verzorging (co-ouderschap) is niet mogelijk wanneer een van de ouders verwikkeld is in een dergelijke strafprocedure, noch wanneer de rechter gegronde aanwijzingen van huiselijk of gendergerelateerd geweld vaststelt. Ook mishandeling van dieren, of het dreigen daarmee, als middel om de vrouw of de kinderen te controleren, wordt meegewogen.

Beschermingsbevel met civielrechtelijke maatregelen (art. 544 ter LECrim)

Bij het uitvaardigen van een beschermingsbevel (orden de protección) met strafrechtelijke maatregelen schort de rechter de omgang op als er aanwijzingen zijn dat de kinderen getuige waren van het geweld, het ondergingen of ermee samenleefden, tenzij hij op verzoek van een partij bij een met redenen omklede beslissing anders besluit. De civielrechtelijke maatregelen (gezag over de kinderen, gebruik van de woning, alimentatie) gelden 30 dagen; als u binnen die termijn een familierechtelijke procedure start, blijven ze nog 30 dagen van kracht totdat de civiele rechter ze bevestigt of wijzigt.

Afwijzing van het zogenoemde ‘ouderverstotingssyndroom’

Artikel 11.3 van de LO 8/2021 draagt de overheid op te voorkomen dat opvattingen zonder wetenschappelijke onderbouwing die manipulatie door volwassenen veronderstellen, zoals het zogenoemde ouderverstotingssyndroom (síndrome de alienación parental), in aanmerking worden genomen. Als het in uw procedure wordt ingeroepen, kan uw verdediging zich daartegen verzetten op grond van deze bepaling.

Het wetsvoorstel voor een Organieke Wet op vicarieus geweld: wat het voorstelt

Op 14 juli 2026 keurde de ministerraad het wetsvoorstel voor een Organieke Wet inzake maatregelen op het gebied van vicarieus geweld (Proyecto de Ley Orgánica de medidas en materia de violencia vicaria) goed, dat op 27 juli 2026 werd gepubliceerd in het Publicatieblad van de Cortes Generales (Congres, serie A, 121/000106). Op 30 september 2026 verwierp de voltallige vergadering van het Congres het amendement tot verwerping van het gehele voorstel dat Vox had ingediend, zodat de tekst zijn parlementaire behandeling voortzet: gedeeltelijke amendementen, behandeling in de commissie, stemming in het Congres en behandeling in de Senaat.

Het is een wetsvoorstel, geen geldende wet. De inhoud kan tijdens de behandeling veranderen. Volgens de informatie die het Spaanse ministerie van Gelijkheid heeft gepubliceerd, stelt de door de regering goedgekeurde tekst onder meer voor:

• Een eigen definitie van vicarieus geweld als uiting van gendergerelateerd geweld, die de mogelijke instrumentele slachtoffers uitbreidt (kinderen en afstammelingen, minderjarigen of personen met een beperking onder haar voogdij of zorg, en ook ouders, broers en zussen of de nieuwe partner van de vrouw).
• Vicarieus geweld aanmerken als strafverzwarende omstandigheid in het Wetboek van Strafrecht en een bijkomende straf invoeren die verbiedt inhoud over het misdrijf te publiceren of te verspreiden.
• Het verlies van het ouderlijk gezag na een onherroepelijke veroordeling wegens ernstige misdrijven tegen de kinderen.
• Versterking van de uitsluiting van co-ouderschap en van de voorzorgsmaatregelen bij omgangsregelingen, evenals van het recht van minderjarigen om te worden gehoord.
• De moeder in staat stellen de wijziging van de achternamen van overleden kinderen aan te vragen en voorkomen dat de dader van hun doding aanspraak krijgt op nabestaandenuitkeringen.
• Specifieke opleiding voor rechters, officieren van justitie en andere professionals, en afzonderlijke statistieken.

Totdat de wet in het BOE is gepubliceerd en in werking is getreden, kunnen deze maatregelen niet bij een rechtbank worden afgedwongen. Wat u wel nu al kunt inroepen, zijn de hierboven toegelichte geldende bepalingen.

Geldende wet tegenover het wetsvoorstel

Als u de ouder bent tegen wie het onderzoek loopt

De opschorting van de omgang alleen al vanwege het bestaan van een strafprocedure kan betekenen dat u uw kinderen maandenlang niet ziet. U hebt het recht om u te verdedigen: de rechter vragen de band tussen u en uw kinderen te beoordelen, begeleide omgang voorstellen in een omgangshuis (punto de encuentro familiar), rapporten overleggen en opkomen tegen beslissingen die u ongerechtvaardigd vindt. Als de aangifte vals of instrumenteel is, is een technische verdediging vanaf het eerste moment doorslaggevend.

Veelgestelde vragen

Is vicarieus geweld al strafbaar in Spanje?

Er bestaat geen zelfstandig misdrijf met de naam ‘vicarieus geweld’. De gedragingen worden bestraft via de misdrijven die worden gepleegd (lichamelijk letsel, bedreiging, stelselmatige mishandeling, doodslag) en sinds 2021 rekent de LO 1/2004 het uitdrukkelijk tot gendergerelateerd geweld. Het wetsvoorstel van 2026 stelt een specifieke strafverzwarende omstandigheid voor, maar is nog in behandeling.

Kan de omgang worden opgeschort zonder veroordelend vonnis?

Ja. Artikel 94 van het Burgerlijk Wetboek sluit omgang uit of schort die op wanneer de ouder verwikkeld is in een strafprocedure wegens geweld tegen de andere ouder of de kinderen, of wanneer er gegronde aanwijzingen zijn van huiselijk of gendergerelateerd geweld. De rechter kan de omgang alleen handhaven bij een beslissing die is gemotiveerd door het hoogste belang van het kind.

Wat doe ik als mijn ex-partner de kinderen gebruikt om mij te bedreigen?

Bewaar de berichten en noteer data en getuigen. Die bedreigingen kunnen een misdrijf zijn en een beschermingsbevel met civielrechtelijke maatregelen rechtvaardigen, inclusief opschorting van de omgang. Raadpleeg vóór de volgende overdracht een gespecialiseerde advocaat als u vreest voor de veiligheid van uw kinderen; bel in een noodsituatie 112.

Wanneer treedt de wet op vicarieus geweld in werking?

Er is geen datum. Het wetsvoorstel heeft op 30 september 2026 het debat over het gehele voorstel in het Congres overleefd en is nog in behandeling. Na de amendementen en de stemming in het Congres gaat het naar de Senaat. Het treedt in werking wanneer het in het BOE wordt gepubliceerd, op de datum die de tekst zelf vaststelt.

Als uw kinderen gevaar lopen of u opschorting van de omgang wilt vragen, helpen wij u gecoördineerd in de strafprocedure en in de familierechtelijke procedure. U kunt onze pagina raadplegen over gezag over kinderen bij gendergerelateerd geweld, die over beschermingsbevelen en contactverboden of die over wijziging van maatregelen, en ons bellen op 607 449 491 (24 uur per dag). Om de gevolgen voor minderjarigen te begrijpen, lees ook hoe gendergerelateerd geweld kinderen raakt.