Add Your Heading Text Here

Ka forma dhune që lënë shenja të dukshme dhe të tjera që veprojnë në heshtje, në shakanë me të cilën qeshin të gjithë, në reklamën që e redukton gruan në një trup ose në pyetjen pse ajo “nuk iku më herët”. Kjo formë e fundit dhune quhet simbolike dhe, megjithëse nuk kallëzohet në gjykatë, ajo kushtëzon mënyrën si e perceptojmë dhunën me bazë gjinore (violencia de género), si reagojnë viktimat dhe, ndonjëherë, si vlerësohen dëshmitë e tyre. Ju shpjegojmë çfarë është, nga vjen koncepti dhe pse ka rëndësi në praktikë.

Çfarë është dhuna simbolike

Konceptin e zhvilloi sociologu francez Pierre Bourdieu. Ai e përdori tashmë në punimet e tij për sistemin arsimor në vitet shtatëdhjetë dhe e zbatoi në marrëdhëniet midis gjinive në librin e tij Dominimi mashkullor (La domination masculine, 1998). Për Bourdieu-në, dhuna simbolike është një formë dominimi e butë dhe e padukshme që ushtrohet nëpërmjet komunikimit, gjuhës dhe kategorive me të cilat mendojmë botën, në mënyrë që si ai që dominon ashtu edhe ajo që dominohet përfundojnë duke e perceptuar këtë hierarki si diçka të natyrshme.

Tipari i saj më karakteristik është pikërisht ky: nuk perceptohet si dhunë. Paraqitet si traditë, humor, mendje e shëndoshë ose “kështu janë gjërat”. Prandaj është kaq efektive dhe kaq e vështirë për t’u luftuar.

Dallimi nga format e tjera të dhunës

• Dhunën fizike, psikologjike, seksuale ose ekonomike e ushtron një person konkret ndaj një tjetri dhe mund të përbëjë vepër penale.
• Dhuna simbolike është e shpërndarë dhe kolektive: ndodhet në diskurset, imazhet dhe normat shoqërore. Nuk ka një autor të identifikueshëm dhe, vetëm për vete, as një përgjigje penale.

Megjithatë, të dyja janë të lidhura. Stereotipet që normalizojnë xhelozinë, kontrollin ose idenë se gruaja duhet të sakrifikohet për familjen janë terreni pjellor për sjellje që janë vërtet vepra penale.

Shembuj të përditshëm

Në reklama

• Reklama që e përdorin trupin e gruas si tërheqje pa lidhje me produktin.
• Fushata lodrash ose produktesh pastrimi që caktojnë role të ngurta sipas gjinisë.

Në mjetet e komunikimit

• Tituj që e paraqesin një vrasje seksiste si “krim pasioni” ose “tragjedi familjare”.
• Lajme që theksojnë veshjen, jetën sentimentale ose konsumin e alkoolit të viktimës, duke e zhvendosur përgjegjësinë nga agresori.
• Trajtim morbid ose sensacionalist i imazheve.

Në kulturë dhe argëtim

• Këngë, seriale ose filma që e paraqesin xhelozinë dhe kontrollin si provë dashurie.
• Humor që i tall kallëzimet ose e trivializon dhunën seksuale.
• Përmbajtje në rrjetet sociale që përhapin idenë se shumica e kallëzimeve janë të rreme, pa të dhëna që ta mbështesin.

Në gjuhën e përditshme

• Shprehje si “diçka do të ketë bërë” ose “kjo është punë çifti”.
• Fajësimi i viktimës: “pse nuk iku?”, “pse vonoi kaq shumë të bënte kallëzim?”.

Çfarë thotë ligji

LO 1/2004 i kushton një pjesë të Titullit I ndërgjegjësimit dhe parandalimit në reklama dhe në mjetet e komunikimit:

• Neni 10: e konsideron të paligjshme reklamën që përdor imazhin e gruas me karakter poshtërues ose diskriminues, në përputhje me Ligjin e Përgjithshëm të Reklamave.
• Neni 12: u jep legjitimitet Delegacionit të Qeverisë, organeve rajonale të barazisë, Prokurorisë dhe shoqatave për mbrojtjen e gruas për të kërkuar para gjykatave ndërprerjen e kësaj reklame.
• Nenet 13 dhe 14: i detyrojnë administratat të kujdesen që mjetet e komunikimit të mos favorizojnë pabarazinë, nxitin vetërregullimin dhe kërkojnë që informacioni për dhunën ndaj grave të respektojë dinjitetin e viktimave dhe të fëmijëve të tyre, me kujdes të veçantë në trajtimin grafik.

Rregulla të tjera e plotësojnë këtë mbrojtje:

• Ligji 34/1988, i Përgjithshëm i Reklamave (neni 3.a) i shpall të paligjshme reklamat që i paraqesin gratë në mënyrë poshtëruese, duke përdorur trupin e tyre si objekt të thjeshtë ose duke e lidhur imazhin e tyre me sjellje të stereotipizuara që kontribuojnë në krijimin e formave të dhunës të LO 1/2004 dhe të LO 10/2022.
• Ligji 13/2022, i Përgjithshëm i Komunikimit Audioviziv (neni 6) kërkon që komunikimi audioviziv të përcjellë një imazh të barabartë dhe të mos favorizojë situata që nxitin dhunën seksuale ose me bazë gjinore.
• Konventa e Stambollit e Këshillit të Evropës, e ratifikuar nga Spanja, i detyron shtetet të çrrënjosin paragjykimet dhe praktikat e bazuara në role të stereotipizuara (neni 12) dhe i nxit mjetet e komunikimit dhe sektorin teknologjik të miratojnë norma vetërregullimi (neni 17).

Pse ka rëndësi në parandalim

Dhuna me bazë gjinore rrallë fillon me një goditje. Zakonisht fillon me sjellje kontrolli që viktima, dhe rrethi i saj, i interpretojnë si normale sepse kultura i ka paraqitur kështu: kontrollimi i telefonit “nga dashuria”, vendosja se me kë mund të dalë, xhelozi që përjetohet si lavdërim. Identifikimi i këtyre mesazheve ndihmon në njohjen e shenjave të hershme të dhunës me bazë gjinore para se situata të përshkallëzohet.

Prandaj LO 1/2004 fillon me arsimin (neni 4) dhe me reklamat dhe mjetet e komunikimit: nëse ndryshojnë modelet e referimit, ulet toleranca shoqërore ndaj dhunës dhe lehtësohet që viktimat të kërkojnë ndihmë.

Pse ka rëndësi në gjykim: stereotipet

Stereotipet nuk mbeten në rrugë; ato mund të arrijnë në sallën e gjyqit. Disa ide të paramenduara që janë treguar si problematike në vlerësimin e provave janë:

• Pritja që një “viktimë e vërtetë” të bëjë kallëzim menjëherë, kur vonesa është e shpeshtë për shkak të frikës, varësisë ekonomike ose lidhjes afektive.
• Mosbesimi ndaj asaj që e tërheq kallëzimin ose pajtohet me agresorin, pa vlerësuar ciklin e dhunës.
• Vlerësimi i besueshmërisë sipas reagimit emocional të viktimës kur dëshmon (të qajë ose të mos qajë).
• Dyshimi sistematik se çdo kallëzim në një proces ndarjeje është instrumental.

Konventa e Stambollit dhe jurisprudenca e Gjykatës Supreme për gjykimin me perspektivë gjinore tregojnë të njëjtën gjë: çdo rast duhet vlerësuar sipas provave të tij, pa paragjykime në asnjë drejtim. Kjo mbron viktimat, të cilat nuk duhet të vihen në dyshim për shkak se nuk i përshtaten një modeli ideal, dhe gjithashtu personat e kallëzuar, të cilët kanë të drejtën e prezumimit të pafajësisë dhe që çështja e tyre të mos vendoset me përgjithësime.

Në praktikë, një mbrojtje e mirë, e viktimës ose e të kallëzuarit, konsiston në zbulimin e rastit kur një argument mbështetet në një stereotip dhe jo në një provë, dhe në vënien në dukje të tij. Nëse ju intereson ky aspekt, shihni udhëzuesin tonë se si të provoni se jeni viktimë dhe atë se si të mbroheni përballë një kallëzimi të rremë.

Çfarë mund të bëni ju

• Dalloni dhe vini në dyshim në rrethin tuaj mesazhet që fajësojnë viktimën ose justifikojnë kontrollin.
• Flisni me fëmijët tuaj për atë që shohin në rrjete, seriale dhe këngë.
• Nëse hasni reklama poshtëruese, mund t’ua përcillni organeve të barazisë, të cilat kanë legjitimitet për të kërkuar heqjen e tyre.
• Nëse jeni viktimë, mbani mend se nuk keni pse t’i përshtateni asnjë modeli që rrëfimi juaj të jetë i besueshëm.

Pyetje të shpeshta

Kush e krijoi konceptin e dhunës simbolike?

Sociologu francez Pierre Bourdieu. Ai e zhvilloi në studimet e tij për arsimin në vitet shtatëdhjetë dhe e zbatoi në marrëdhëniet midis burrave dhe grave te Dominimi mashkullor (1998). Përshkruan një dominim që ushtrohet nëpërmjet gjuhës dhe përfaqësimeve dhe që perceptohet si i natyrshëm madje edhe nga ajo që e pëson.

A është dhuna simbolike vepër penale në Spanjë?

Jo si e tillë. Është një formë dhune e shpërndarë, pa një autor konkret. Por disa nga shfaqjet e saj kanë pasoja ligjore: reklama poshtëruese është e paligjshme dhe mund të hiqet, dhe mesazhet e drejtuara kundër një gruaje konkrete mund të përbëjnë vepra penale të ngacmimit, fyerjes, poshtërimit ose shpërndarjes së imazheve intime.

Çfarë lidhjeje ka me dhunën me bazë gjinore?

Dhuna simbolike normalizon pabarazinë dhe sjelljet e kontrollit, gjë që lehtëson tolerimin ose minimizimin e formave të tjera të dhunës. Prandaj LO 1/2004 përfshin masa ndërgjegjësimi në arsim, reklama dhe mjete komunikimi, përveç masave penale dhe të mbrojtjes.

A mund të ndikojnë stereotipet në një gjykim?

Mund të ndikojnë, nëse vlerësimi i provave mbështetet në ide të paramenduara se si duhet të sillet një viktimë ose një i akuzuar. Jurisprudenca kërkon që çdo rast të vlerësohet sipas provave të tij. Një mbrojtje teknike e përshtatshme ndihmon në identifikimin dhe hedhjen poshtë të argumenteve të bazuara në stereotipe, cilado qoftë pozita e atij që i pëson.

Nëse keni përjetuar një situatë dhune, ose përballeni me një kallëzim dhe mendoni se po gjykoheni me paragjykime, mund t’ju ndihmojmë. Shihni faqet tona për mbrojtjen e gruas viktimë, mbrojtjen e burrit të kallëzuar dhe dhunën kibernetike dhe ngacmimin dixhital, ose na telefononi në 607 449 491, në dispozicion 24 orë.