Gendergerelateerd geweld (violencia de género) kan psychologische gevolgen hebben die jaren aanhouden: posttraumatische stress, angst, depressie, slaapproblemen, schuldgevoel en een laag zelfbeeld, zo stelt de Wereldgezondheidsorganisatie. Deze gevolgen hebben bewijswaarde in het strafproces en worden vergoed als immateriële schade. In de regio Valencia (Comunitat Valenciana) kunt u gratis psychologische hulp krijgen in de 24-uurs vrouwencentra (Centros Mujer 24 Horas, 900 580 888) en via 016.
Veel vrouwen die een gewelddadige relatie achter zich hebben gelaten, zijn verbaasd dat ze maanden of jaren later nog steeds angst, nachtmerries of moeite hebben om anderen te vertrouwen. Dat is geen zwakte of gebrek aan wilskracht: het zijn bekende en gedocumenteerde gevolgen van het meemaken van geweld. Dit artikel vervangt niet het oordeel van een zorgprofessional, maar helpt u te begrijpen wat er aan de hand kan zijn, hoe daar in een rechtszaak rekening mee wordt gehouden en waar u kosteloos hulp kunt vragen.
Gedocumenteerde psychologische gevolgen
De Wereldgezondheidsorganisatie stelt in haar factsheet over geweld tegen vrouwen (bijgewerkt in juni 2026) dat dit geweld onder meer depressie, posttraumatische stress en andere angststoornissen, slaapproblemen en stoornissen in alcoholgebruik veroorzaakt. Zij voegt eraan toe dat partnergeweld volgens schattingen uit 2025 de vierde belangrijkste oorzaak van gezondheidsverlies bij vrouwen is.
In de praktijk zijn de meest voorkomende gevolgen:
- Posttraumatische stress: opdringerige herinneringen, nachtmerries, schrikreacties, het vermijden van plaatsen of mensen die aan het geweld doen denken en een voortdurende staat van alertheid.
- Angst, soms met paniekaanvallen, en een blijvend gevoel van dreiging, zelfs wanneer de dader niet meer in de buurt is.
- Depressie: aanhoudende somberheid, verlies van interesse, vermoeidheid, isolement.
- Slaapstoornissen en problemen met concentratie en geheugen.
- Schuld en schaamte, vaak gevoed door de dader zelf tijdens de relatie, bijvoorbeeld door gaslighting.
- Laag zelfbeeld en emotionele afhankelijkheid, die het moeilijk maken om beslissingen te nemen of nieuwe relaties aan te gaan.
- Lichamelijke klachten zonder duidelijke organische oorzaak: hoofdpijn, spijsverteringsproblemen, spierspanning.
Wanneer het geweld langdurig is geweest, kent de Internationale Classificatie van Ziekten van de WHO (ICD-11) ook de complexe posttraumatische stressstoornis, waarbij daarnaast blijvende problemen optreden met het reguleren van emoties, een zeer negatief zelfbeeld en problemen in relaties. Alleen een professional kan beoordelen of daarvan in een concreet geval sprake is.
Belangrijk: als u zich in deze klachten herkent, hebt u geen diagnose nodig om hulp te vragen. Praat met uw huisarts, bel 016 (24 uur per dag psychosociale hulp) of het 24-uurs vrouwencentrum. Als u op enig moment het gevoel hebt dat u het niet meer aankunt, bel dan 112.
Het ‘syndroom van de mishandelde vrouw’
Dit is een begrip dat de Amerikaanse psychologe Lenore Walker eind jaren zeventig beschreef om te verklaren waarom veel vrouwen in gewelddadige relaties blijven: de cyclus van spanning, geweld en spijt, aangeleerde hulpeloosheid en angst. Het is geen officiële diagnose in de klinische handboeken, maar het blijft nuttig om gedrag te begrijpen dat van buitenaf vaak verkeerd wordt uitgelegd, zoals teruggaan naar de dader, een aangifte intrekken of het gebeurde bagatelliseren.
De bewijswaarde van psychologische gevolgen
De gevolgen zijn niet alleen een gezondheidskwestie: in het strafproces vervullen ze verschillende functies.
Ze ondersteunen uw verklaring
In veel zaken zijn er geen directe getuigen. Een klinisch rapport of deskundigenrapport dat klachten beschrijft die passen bij wat u vertelt, is een objectief element dat de geloofwaardigheid van uw verklaring versterkt. Het helpt ook om de rechtbank uit te leggen waarom u pas later aangifte deed, waarom uw verhaal hiaten vertoont of waarom u op enig moment uw verklaring hebt ingetrokken.
Ze kunnen zelf het strafbare feit vormen
- Het veroorzaken van psychisch letsel bij de vrouw die partner is of was, is strafbaar (art. 153.1 CP).
- Stelselmatig psychisch geweld wordt bestraft als stelselmatige mishandeling (art. 173.2 CP).
- Als het gevolg medische of psychologische behandeling vereist, kan er sprake zijn van het misdrijf lichamelijk letsel (lesiones, art. 147 CP).
Wij leggen dit uitgebreid uit in psychologisch geweld: juridische gevolgen en hoe u het bewijst.
Welk bewijs wordt gebruikt
- Medisch dossier van de huisarts en de geestelijke gezondheidszorg: consulten, diagnoses, ziekteverzuim en behandelingen.
- Rapporten van de gespecialiseerde diensten die u hebben begeleid, zoals de vrouwencentra (Centros Mujer).
- Forensische beoordeling: de rechtbank kan die laten uitvoeren door de eenheden voor integrale forensische beoordeling (Unidades de Valoración Forense Integral) van de instituten voor forensische geneeskunde, die ook dochters en zonen beoordelen.
- Psychologisch deskundigenrapport van partijzijde, opgesteld door een onafhankelijke forensisch psycholoog op voorstel van uw advocaat.
Daarom is het raadzaam om vanaf het begin naar de arts te gaan en de rapporten te bewaren, ook als u nog niet hebt besloten om aangifte te doen. Meer tips vindt u in onze bewijsgids voor slachtoffers van gendergerelateerd geweld.
Schadevergoeding voor immateriële schade en blijvende gevolgen
Wie voor een misdrijf wordt veroordeeld, moet de veroorzaakte schade herstellen. Artikel 113 van het Spaanse Wetboek van Strafrecht (Código Penal) bepaalt dat de schadevergoeding zowel materiële als immateriële schade omvat. Bij gendergerelateerd geweld wordt doorgaans het volgende gevorderd:
| Post | Wat het omvat |
|---|---|
| Immateriële schade | Het lijden, de angst en de beklemming die u hebt doorgemaakt, ook als er geen stoornis is vastgesteld. |
| Psychisch letsel | De hersteltijd van de stoornis, met of zonder ziekteverlof. |
| Blijvende gevolgen | De psychologische gevolgen die blijven bestaan nadat het ziektebeeld is gestabiliseerd. |
| Kosten | Particuliere psychologische of psychiatrische behandeling, medicatie en andere aangetoonde kosten. |
Om letsel en blijvende gevolgen te begroten, gebruiken rechtbanken meestal als indicatieve maatstaf de schadetabel van Wet 35/2015 (Ley 35/2015), hoewel zij niet verplicht zijn die buiten verkeersongevallen toe te passen. Bij seksueel geweld vereist artikel 53 van Organieke Wet 10/2022 (Ley Orgánica 10/2022) dat de schadevergoeding ten minste de lichamelijke en psychologische schade dekt, inclusief immateriële schade, verlies van kansen, materiële schade, sociale schade en therapeutische behandeling.
Een goed deskundigenrapport maakt het verschil: zonder rapport wordt de immateriële schade meestal op algemene bedragen vastgesteld. Als u daarnaast financiële steun nodig hebt tijdens uw herstel, raadpleeg dan de financiële steun voor slachtoffers van gendergerelateerd geweld.
Gratis psychologische hulp
De Organieke Wet 1/2004 (Ley Orgánica 1/2004) erkent het recht van slachtoffers van gendergerelateerd geweld op integrale hulp, waaronder uitdrukkelijk psychologische hulp (art. 19). Dit zijn de belangrijkste hulpbronnen in Alicante:
- 016: directe psychosociale hulp, gratis en vertrouwelijk, 24 uur per dag, via telefoon, WhatsApp (600 000 016), chat of e-mail (016-online@igualdad.gob.es). Het nummer verschijnt niet op de telefoonrekening, maar het gesprek kan wel in de belgeschiedenis van uw mobiele telefoon staan.
- 24-uurs vrouwencentrum Alicante (Centro Mujer 24 Horas, Generalitat Valenciana): calle García Andreu, 12. Een team van psychologen, maatschappelijk werkers en advocaten dat gratis individuele en groepshulp biedt, elke dag van het jaar. Telefoon 900 580 888.
- 24-uurs crisiscentrum Alicante (Centro de Crisis 24 horas), voor slachtoffers van seksueel geweld buiten de partnerrelatie, ook als het jaren geleden is gebeurd: calle General Pintós, 21. Telefoon 900 22 00 22.
- Bureau voor slachtofferhulp (Oficina de Asistencia a las Víctimas del Delito) in de gerechtsgebouwen, dat u tijdens het proces informeert en begeleidt.
- Openbare gezondheidszorg: uw huisarts kan u doorverwijzen naar de geestelijke gezondheidszorg.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duren de psychologische gevolgen van gendergerelateerd geweld?
Dat hangt af van de persoon, van de duur en ernst van het geweld en van de ontvangen steun. Sommige vrouwen knappen binnen enkele maanden op; bij anderen blijven klachten als angst, slapeloosheid of verhoogde waakzaamheid jarenlang bestaan, vooral zonder behandeling. Gespecialiseerde psychologische hulp en een stabiel steunnetwerk bevorderen het herstel. Alleen een professional kan uw specifieke situatie beoordelen.
Heb ik een psychologisch rapport nodig om aangifte te doen?
Nee. U kunt aangifte doen zonder enig voorafgaand rapport. Medische en psychologische rapporten zijn echter zeer waardevol bewijs om de schade aan te tonen, uw verhaal te ondersteunen en schadevergoeding te vorderen. Tijdens het proces kan de rechtbank een forensische beoordeling laten uitvoeren en kan uw advocaat een psychologisch deskundigenrapport van partijzijde voorstellen.
Kan ik schadevergoeding vorderen voor psychische schade, ook als er geen klappen zijn gevallen?
Ja. Artikel 113 van het Wetboek van Strafrecht rekent immateriële schade tot de civielrechtelijke aansprakelijkheid die uit het misdrijf voortvloeit. Als het psychologische geweld wordt aangetoond en er een veroordeling volgt, kan het slachtoffer schadevergoeding krijgen voor immateriële schade, psychisch letsel, blijvende gevolgen en behandelkosten. Met rapporten en een solide deskundigenrapport kan die schade beter worden begroot.
Waar kan ik in Alicante gratis psychologische hulp krijgen?
In het 24-uurs vrouwencentrum van de Generalitat Valenciana in de calle García Andreu, 12 (telefoon 900 580 888), dat elke dag van het jaar open is. Ook via 016, via uw gezondheidscentrum en, als u seksueel geweld buiten de partnerrelatie hebt meegemaakt, in het 24-uurs crisiscentrum (900 22 00 22). Alle hulp is gratis.
Uw herstel is net zo belangrijk als de rechtszaak, en beide kunnen hand in hand gaan. Celeste Pérez Bleda helpt u de juiste rapporten te verzamelen en het herstel te vorderen waarop u recht hebt, via haar dienst verdediging van vrouwen die slachtoffer zijn van gendergerelateerd geweld en bij echtscheidingen met gendergerelateerd geweld. Als u het nodig hebt, kunt u 607 449 491 bellen, 24 uur per dag bereikbaar.
Wettelijke basis en bronnen
- Wereldgezondheidsorganisatie: factsheet over geweld tegen vrouwen (in het Spaans)
- Wetboek van Strafrecht (art. 113, 147, 153 en 173), geconsolideerde tekst (BOE, in het Spaans)
- Organieke Wet 1/2004 inzake integrale beschermingsmaatregelen tegen gendergerelateerd geweld (art. 19) (BOE, in het Spaans)
- Organieke Wet 10/2022 inzake de integrale waarborg van seksuele vrijheid (art. 47 en 53) (BOE, in het Spaans)
- Wet 35/2015 tot hervorming van het systeem voor de waardering van schade bij verkeersongevallen (BOE, in het Spaans)
- Generalitat Valenciana: 24-uurs vrouwencentra (in het Spaans)
- Generalitat Valenciana: 24-uurs crisiscentra (in het Spaans)
- La Moncloa: hulplijn 016, wat het is en hoe het werkt (in het Spaans)
