Gendergerelateerd geweld bewijzen: gids voor slachtoffers

Een van de vragen die we op kantoor het vaakst horen, is: «En als ze me niet geloven?». Dat is een begrijpelijke angst, want geweld in een relatie vindt meestal thuis plaats, zonder dat er iemand bij is. Het goede nieuws is dat het Spaanse rechtssysteem duidelijke criteria heeft om deze zaken te beoordelen, en dat veel bewijs rustig kan worden verzameld en bewaard zonder dat u zichzelf in gevaar brengt. In deze gids leggen we uit welk bewijs dat is, welke waarde het heeft en hoe u het goed bewaart.

Uw verklaring als belastend bewijs

Het Spaanse Hooggerechtshof (Tribunal Supremo) aanvaardt al tientallen jaren dat de verklaring van het slachtoffer voldoende belastend bewijs kan zijn voor een veroordeling, zelfs wanneer het het enige directe bewijs is. Daarvoor toetst de rechtbank haar aan drie criteria:

• Afwezigheid van subjectieve ongeloofwaardigheid: er mogen geen oneigenlijke motieven zijn (wraak, financieel belang, eerdere wrok) die de beschuldiging verklaren.
• Aannemelijkheid: het verhaal moet logisch zijn en worden ondersteund door externe gegevens, het zogeheten ondersteunende bewijs (een letsel, een bericht, een buurman die geschreeuw hoorde).
• Volharding in de beschuldiging: de kern van het verhaal moet gedurende de procedure overeind blijven, zonder relevante tegenstrijdigheden.

De strafkamer zelf heeft, bijvoorbeeld in STS 119/2019, verduidelijkt dat deze criteria geen geldigheidsvereisten zijn, maar toetsingspunten die de rechter helpen de geloofwaardigheid te beoordelen, en dat het slachtoffer van gendergerelateerd geweld een gekwalificeerde getuige is wiens verklaring rechtstreeks door de rechter wordt beoordeeld.

In de praktijk betekent dit dat het verstandig is de feiten zo gedetailleerd mogelijk te vertellen (bij benadering de data, plaatsen, letterlijke woorden), zonder te overdrijven of in te vullen wat u zich niet herinnert. Zeggen «dat weet ik niet meer precies» is veel beter dan een latere tegenstrijdigheid.

Letselrapporten en medische rapporten

Als u fysiek bent aangevallen, ga dan naar de spoedeisende hulp of uw gezondheidscentrum, ook als de letsels licht lijken. Het medisch personeel stelt een letselrapport (parte de lesiones) op dat naar de rechtbank wordt gestuurd en dat een van de sterkste vormen van bevestigend bewijs is.

• Leg de arts uit hoe de letsels zijn ontstaan; dat wordt in het rapport vastgelegd.
• Vraag een kopie van het rapport van de spoedeisende hulp of de ontslagbrief.
• Maak foto’s van de letsels op dezelfde dag en de dagen daarna, met iets waaraan de datum te herkennen is.
• Als u ook last hebt van angst, slapeloosheid of paniekaanvallen, vertel dat dan: ook psychische schade wordt vastgelegd.

Berichten, WhatsApp en sociale media

Berichten met beledigingen, bedreigingen, controlerende eisen of excuses waarin wordt erkend wat er is gebeurd, zijn zeer gebruikelijk bewijs. Maar er is een belangrijke kanttekening: in STS 300/2015 waarschuwde het Hooggerechtshof dat digitale gesprekken kunnen worden gemanipuleerd en bepaalde het dat, als de andere partij de echtheid ervan betwist, de last om de echtheid te bewijzen bij degene ligt die ze inbrengt, meestal via een digitaal-forensisch deskundigenonderzoek.

Om ervoor te zorgen dat uw berichten een betwisting doorstaan:

1. Verwijder niets en bewaar de oorspronkelijke telefoon waarop de berichten staan.
2. Maak schermafbeeldingen waarop het nummer of profiel van de afzender, de datum en het tijdstip te zien zijn.
3. Exporteer het volledige gesprek vanuit de app zelf (niet alleen fragmenten), zodat niemand kan zeggen dat het uit zijn verband is gehaald.
4. Als de zaak dat vereist, kan het gesprek bij de rechtbank met de telefoon erbij worden vergeleken, bij een notaris of via een digitale certificeringsdienst worden gecertificeerd, of door een digitaal-forensisch deskundige worden geanalyseerd.

Audio- en video-opnamen

Een gesprek opnemen waaraan u zelf deelneemt schendt het communicatiegeheim niet, volgens vaste rechtspraak van het Spaanse Grondwettelijk Hof (Tribunal Constitucional) sinds STC 114/1984. Daarom kan een audio-opname waarin uw partner u bedreigt of beledigt als bewijs worden ingebracht.

Wat u niet moet doen, is gesprekken van anderen opnemen, spionagesoftware installeren, zonder toestemming de telefoon of e-mail van de andere persoon openen of verborgen camera’s in intieme ruimtes plaatsen. Die gedragingen kunnen een misdrijf zijn (artikel 197 van het Wetboek van Strafrecht) en bovendien heeft bewijs dat is verkregen met schending van grondrechten geen effect in het proces, volgens artikel 11 van de Organieke Wet op de Rechterlijke Macht.

Directe getuigen en getuigen van horen zeggen

Getuigen leveren een onafhankelijke bevestiging van uw verhaal. Dat kunnen zijn:

• Directe getuigen: iemand die een aanval heeft gezien of geschreeuw en klappen heeft gehoord (buren, familie, collega’s).
• Getuigen van horen zeggen: mensen aan wie u hebt verteld wat er gebeurde of die u huilend of met letsel zagen aankomen. Zij vervangen de directe getuige niet, maar versterken de volharding en de aannemelijkheid.
• Agenten van de politie of de Guardia Civil die naar de woning zijn gekomen en beschrijven wat zij zagen.

Een uitgebreide uitleg vindt u in ons artikel over de rol van getuigen in zaken van gendergerelateerd geweld.

Psychologische, sociale en forensische rapporten

Psychologisch geweld laat sporen na, ook al zijn die niet zichtbaar. Het kan worden aangetoond met:

• Rapporten van uw psycholoog, van de gespecialiseerde hulpdiensten voor vrouwen of van de sociale diensten die u hebben geholpen.
• Rapporten van de forensisch arts (médico forense) of van de eenheden voor integrale forensische beoordeling, die de rechtbank kan laten opstellen om de psychische schade en de gezinssituatie te beoordelen.
• De risicobeoordeling door de politie die wordt uitgevoerd bij het doen van aangifte.

Als u vooral te maken hebt met controle, vernedering of isolement, raden we u aan te lezen psychologisch geweld: juridische gevolgen en hoe u het aantoont.

Overzicht van het bewijs en hoe u het bewaart

Hoe u het bewijs bewaart zonder uzelf in gevaar te brengen

• Gebruik een nieuw e-mailaccount of nieuwe cloudopslag, met een wachtwoord dat uw partner niet kent, en schakel tweestapsverificatie in.
• Controleer of u uw locatie, e-mail of cloud deelt met de agressor en schakel dat uit wanneer dat veilig kan.
• Stuur kopieën naar iemand die u vertrouwt of rechtstreeks naar uw advocaat.
• Houd een dagboek bij met de datum van elk voorval: wat er gebeurde, waar, wie erbij was. Het helpt om de stelselmatigheid van de mishandeling aan te tonen.
• Wacht niet tot u «voldoende bewijs» hebt om hulp te vragen. De aangifte opent een onderzoek en de rechtbank kan onderzoekshandelingen gelasten die u zelf niet kunt verrichten.

Houd er rekening mee dat deze zaken sinds de inwerkingtreding van Organieke Wet 1/2025 worden onderzocht door de Afdeling Geweld tegen Vrouwen van de Rechtbank van Eerste Aanleg (Sección de Violencia sobre la Mujer del Tribunal de Instancia; voorheen Juzgado de Violencia sobre la Mujer). In Alicante is dat de Afdeling Geweld tegen Vrouwen van de Rechtbank van Eerste Aanleg van Alicante.

Als er tegen u aangifte is gedaan

De regels over bewijs gelden voor beide partijen. Het vermoeden van onschuld vereist dat de beschuldiging steunt op geldig bewijs, en de rechtbank moet motiveren waarom zij elke verklaring wel of niet gelooft. Als er tegen u aangifte is gedaan, bewaar dan ook uw volledige berichten, locatiegegevens, getuigen en elk document dat het verhaal weerspreekt, en neem geen contact op met de aangeefster als er een contactverbod geldt. Als u vermoedt dat een schermafbeelding is gemanipuleerd, kunt u die betwisten en een deskundigenonderzoek vragen. We leggen het uit in hoe u uw onschuld bewijst bij een valse aangifte en op onze pagina over verdediging van mannen bij huiselijk geweld.

Veelgestelde vragen

Kan iemand alleen op basis van de verklaring van het slachtoffer worden veroordeeld?

Ja. Het Hooggerechtshof aanvaardt dat de verklaring van het slachtoffer voldoende belastend bewijs is, ook als er geen ander direct bewijs is, mits de rechtbank haar geloofwaardig acht na toetsing aan de afwezigheid van oneigenlijke motieven, de aannemelijkheid van het verhaal en de volharding erin. Toch versterkt elke externe bevestiging, zoals een medisch rapport of een bericht, uw positie aanzienlijk.

Zijn schermafbeeldingen van WhatsApp bruikbaar?

Ja, maar ze zijn kwetsbaar als de andere partij ze betwist. In dat geval moet degene die ze inbrengt de echtheid aantonen, meestal met de oorspronkelijke telefoon, de vergelijking bij de rechtbank of een digitaal-forensisch deskundigenonderzoek. Daarom is het essentieel het gesprek niet te verwijderen, het toestel te bewaren en naast schermafbeeldingen ook het volledige gesprek te exporteren.

Is het legaal om mijn partner op te nemen zonder dat hij het weet?

Het is legaal een gesprek op te nemen waaraan u zelf deelneemt, ook als de andere persoon het niet weet, en het kan als bewijs worden ingebracht. Het is niet legaal gesprekken tussen anderen op te nemen, zijn telefoon te openen of spionage-apps te installeren. Dat kan een misdrijf tegen de persoonlijke levenssfeer vormen en het bewijs zou in het proces nietig worden verklaard.

Moet ik bewijs hebben voordat ik aangifte doe?

Nee. U kunt aangifte doen met uw verhaal en later aanleveren wat u hebt. De politie en de rechtbank doen onderzoek, horen getuigen, vragen medische en forensische rapporten op en kunnen beschermingsmaatregelen nemen. Belangrijk is dat u nauwkeurig en eerlijk bent en alles bewaart wat later van pas kan komen. Bij de aangifte kunt u ook een beschermingsbevel (orden de protección) aanvragen, waarover de rechtbank na een spoedzitting binnen uiterlijk 72 uur moet beslissen.

Elke zaak is anders en de manier waarop het bewijs wordt gepresenteerd, maakt het verschil. Als u overweegt aangifte te doen of al in een procedure zit, leest u op onze pagina over verdediging van vrouwen die slachtoffer zijn van gendergerelateerd geweld hoe wij u begeleiden, ook als u een contactverbod nodig hebt. U kunt ons bellen op 607 449 491, 24 uur per dag bereikbaar, of ons schrijven via de pagina contact.