Naruszenie zakazu zbliżania się w Hiszpanii: kary i obrona

Naruszenie zakazu zbliżania się budzi wiele pytań – zarówno u osoby objętej zakazem, jak i u osoby, którą on chroni. Wyjaśniamy, co mówią przepisy, jakie kary grożą, jak prowadzi się obronę w takiej sprawie i co może zrobić ofiara, gdy zakaz nie jest przestrzegany.

Na czym polega naruszenie zakazu zbliżania się

„Zakaz zbliżania się” (orden de alejamiento) to w języku prawniczym zakaz zbliżania się do danej osoby, a często także zakaz kontaktowania się z nią. Definiuje go art. 48 kodeksu karnego: zakaz zbliżania się uniemożliwia podejście do osoby chronionej „w jakimkolwiek miejscu, w którym się znajduje”, a także do jej mieszkania, miejsca pracy i innych miejsc, w których często przebywa. Zakaz kontaktowania się wyklucza kontakt „za pomocą jakichkolwiek środków komunikacji lub środków informatycznych czy elektronicznych”, czy to na piśmie, ustnie, czy wzrokowo.

Naruszenie oznacza niezastosowanie się do któregokolwiek z tych zakazów w okresie ich obowiązywania, nawet jeśli nie dochodzi do przemocy ani gróźb.

Środek zapobiegawczy czy kara: różnica ma znaczenie

• Środek zapobiegawczy: stosowany przez sąd w toku postępowania, przed rozprawą, zwykle w ramach nakazu ochrony w sprawach o przemoc ze względu na płeć (art. 544 ter LECrim) lub jako środek z art. 544 bis LECrim. Ma charakter tymczasowy.
• Kara: orzekana wyrokiem skazującym. W przypadku przestępstw popełnionych wobec partnerki lub byłej partnerki oraz innych krewnych z art. 173.2 zakaz zbliżania się orzeka się „w każdym przypadku” (art. 57.2 CP), na okres określony w wyroku.

Dla przestępstwa naruszenia art. 468.2 traktuje obie sytuacje jednakowo: zarówno naruszenie kary, jak i naruszenie środka zapobiegawczego tego samego rodzaju zagrożone są karą pozbawienia wolności. Różni się natomiast sposób uchylenia zakazu – wyjaśniamy to w artykule jak uchylić zakaz zbliżania się.

Jaka kara grozi za naruszenie

Art. 468 kodeksu karnego rozróżnia trzy sytuacje:

W sprawach o przemoc ze względu na płeć typowa jest sytuacja z art. 468.2: osobą chronioną jest żona, była partnerka lub kobieta, z którą łączył sprawcę związek intymny, nawet bez wspólnego zamieszkiwania. „W każdym przypadku” oznacza, że zamiast kary pozbawienia wolności nie można orzec grzywny.

O elektronicznych urządzeniach monitorujących piszemy w przewodniku o bransoletkach elektronicznych dla sprawców przemocy.

Wiadomości WhatsApp i media społecznościowe

Jeśli zakaz obejmuje zakaz kontaktowania się, każdy kontakt przez WhatsApp, SMS, telefon, e-mail, media społecznościowe lub za pośrednictwem fałszywego profilu może stanowić naruszenie. Art. 48.3 CP mówi o kontakcie „pisemnym, ustnym lub wzrokowym” za pomocą jakichkolwiek środków.

Jeśli zakaz obejmuje wyłącznie zbliżanie się, a nie kontaktowanie, wysłanie wiadomości nie narusza tego konkretnego środka, choć w zależności od treści może stanowić inne przestępstwa. Dlatego należy uważnie przeczytać postanowienie lub wyrok sądu.

Inne konsekwencje: zatrzymanie i tymczasowe aresztowanie

• Zatrzymanie: jeśli do naruszenia dochodzi na miejscu, policja może zatrzymać daną osobę i doprowadzić ją do sądu dyżurnego. W przypadku przestępstwa ujawnionego na gorącym uczynku sprawa może toczyć się jako szybki proces w sprawach o przemoc ze względu na płeć (art. 795.1.1.ª LECrim).
• Surowsze środki: art. 544 bis LECrim stanowi, że w razie naruszenia środka zapobiegawczego sąd wyznacza posiedzenie z art. 505 w celu rozważenia tymczasowego aresztowania, nakazu ochrony lub innego, bardziej restrykcyjnego środka, biorąc pod uwagę skutki naruszenia, jego przyczyny, wagę i okoliczności.
• Tymczasowe aresztowanie: art. 503.1.3.º c) LECrim pozwala je zastosować, aby zapobiec działaniom podejrzanego przeciwko dobrom prawnym ofiary, bez ogólnego progu dwóch lat kary, gdy ofiarą jest jedna z osób z art. 173.2 CP.

Jak prowadzi się obronę w sprawie o naruszenie

Wiedza o środku

Naruszenie jest przestępstwem umyślnym. Według orzecznictwa Sądu Najwyższego (na przykład STS 567/2020 z 30 października) umyślność wymaga wiedzy o postanowieniu sądu oraz świadomości, że własne zachowanie je narusza. Formalne pouczenie o odpowiedzialności karnej nie jest wymagane, ale postanowienie musi zostać danej osobie doręczone. Kluczowe pytania to: czy doręczenie było prawidłowe, czego dokładnie zakazywało postanowienie i czy obowiązywało.

Zamiar i przypadkowe spotkania

Przypadkowe spotkanie w supermarkecie czy na ulicy to nie to samo co szukanie kontaktu. Liczy się to, co dzieje się potem: kto przy przypadkowym spotkaniu natychmiast się oddala, nie narusza zakazu dobrowolnie. Obrona opiera się na obiektywnych danych: godzinach, lokalizacjach, świadkach lub zapisach z urządzenia.

Dowód odległości i kontaktu

Należy udowodnić, że wyznaczona odległość została przekroczona lub że doszło do kontaktu i pochodził on od oskarżonego: kto faktycznie korzysta z konta lub numeru oraz na ile wiarygodne są pomiary i zeznania świadków.

Inicjatywa osoby chronionej

Choć zgoda nie wyłącza przestępstwa, Sąd Najwyższy wyjątkowo przyjął (STS 803/2015 z 9 grudnia), że odpowiedzialność może nie zachodzić, gdy zbliżenie wynika z wyraźnej, trudnej do uniknięcia inicjatywy osoby chronionej, a oskarżony zachowuje się biernie.

Jeśli postawiono Państwu zarzut, nasz dział obrony mężczyzn oskarżonych o przemoc domową lub przemoc ze względu na płeć analizuje te kwestie od samego początku, zawsze w oparciu o domniemanie niewinności.

Jeśli jest Pani ofiarą: jak dokumentować i zgłaszać naruszenie

Jeśli zakaz nie jest przestrzegany, poniższe kroki pomagają udowodnić naruszenie:

1. W razie zagrożenia należy wezwać pomoc policji lub służb ratunkowych, a następnie napisać do nas na WhatsApp: 607 449 491 (24 h na dobę) – towarzyszymy Pani przez cały proces. Bezpieczeństwo jest najważniejsze.
2. Zachować dowody: zrzuty ekranu z widoczną datą, godziną i numerem lub profilem; rejestr połączeń; wiadomości głosowe; e-maile. Nie usuwać rozmów.
3. Zapisywać każde zdarzenie: datę, godzinę, miejsce, przebieg i świadków.
4. Złożyć zawiadomienie na komisariacie, w posterunku Guardia Civil lub bezpośrednio w sądzie, podając sygnaturę postępowania, w którym orzeczono zakaz.
5. Jeśli nosi Pani urządzenie, zgłaszać każdy alarm lub incydent zgodnie z otrzymanymi instrukcjami.

Może Pani ustanowić adwokata jako oskarżyciela posiłkowego (acusación particular): w ramach naszego działu reprezentacji kobiet będących ofiarami przemocy ze względu na płeć pomagamy wnioskować o skuteczniejsze środki, gdy obecne nie wystarczają. Więcej o ich działaniu: zakaz zbliżania się w sprawach o przemoc ze względu na płeć.

Naruszenie zakazu zbliżania się w Alicante

Od reformy wprowadzonej ustawą organiczną 1/2025 dawne sądy ds. przemocy ze względu na płeć zostały włączone do Sądu Pierwszej Instancji (Tribunal de Instancia). Postępowanie przygotowawcze w sprawie przestępstwa naruszenia należy do Wydziału ds. Przemocy wobec Kobiet (Sección de Violencia sobre la Mujer), gdy osoba chroniona jest lub była żoną lub partnerką oskarżonego albo jednym z krewnych wymienionych w art. 89.5 g) ustawy o sądownictwie (Ley Orgánica del Poder Judicial).

W okręgu sądowym Alicante Wydział ds. Przemocy wobec Kobiet Sądu Pierwszej Instancji, w którym orzeka czterech sędziów, mieści się przy Avenida Aguilera, 53 (03007 Alicante), według portalu internetowego Generalitat Valenciana. W Torrevieja odpowiedni Wydział znajduje się przy Calle Patricio Zammit, 50.

Celeste Pérez Bleda, wpisana pod nr 7301 na listę Izby Adwokackiej w Alicante (ICALI), ma ponad 20 lat doświadczenia w prawie karnym i udzieliła pomocy ponad 800 zatrzymanym. Reprezentujemy kobiety, które potrzebują egzekwowania zakazu, oraz mężczyzn oskarżonych o jego naruszenie – w odrębnych sprawach i z taką samą starannością.

Najczęściej zadawane pytania

Ile lat więzienia grozi za naruszenie zakazu zbliżania się?

Jeśli osoba chroniona jest lub była Państwa partnerką albo jest krewnym z art. 173.2 kodeksu karnego, kara wynosi od sześciu miesięcy do roku pozbawienia wolności na podstawie art. 468.2. W ramach samego przestępstwa nie można jej zastąpić grzywną. To, czy faktycznie trafi się do więzienia, zależy od innych czynników, takich jak karalność czy ewentualne zawieszenie wykonania kary.

Czy wiadomość na WhatsApp narusza zakaz zbliżania się?

Tak, jeśli zakaz obejmuje zakaz kontaktowania się. Art. 48.3 kodeksu karnego zabrania kontaktu pisemnego, ustnego lub wzrokowego za pomocą jakichkolwiek środków, w tym informatycznych lub elektronicznych, co obejmuje WhatsApp, media społecznościowe, rozmowy telefoniczne i e-maile. Jeśli zakaz obejmuje wyłącznie zbliżanie się, wiadomość nie narusza tego środka, choć jej treść może stanowić inne przestępstwo.

Co jeśli przypadkowo ją spotkam?

Przypadkowe spotkanie nie jest naruszeniem, jeśli go Państwo nie szukali i natychmiast się oddalą, ponieważ przestępstwo wymaga zamiaru naruszenia. Przestępstwem może być natomiast pozostanie na miejscu, podejście lub nawiązanie rozmowy. Jeśli do tego dojdzie, należy zapisać przebieg zdarzenia i porozmawiać z adwokatem.

Czy mogę zostać tymczasowo aresztowany za naruszenie środka zapobiegawczego?

Może się tak zdarzyć. Art. 544 bis kodeksu postępowania karnego zobowiązuje sąd, w razie naruszenia środka, do wyznaczenia posiedzenia w celu rozważenia tymczasowego aresztowania, nakazu ochrony lub innego, bardziej restrykcyjnego środka. Uwzględnia się przyczyny, wagę i okoliczności naruszenia.

Jestem ofiarą, a on ciągle do mnie pisze. Co robić?

Nie odpowiadać i zachować wszystkie wiadomości z widoczną datą, godziną i numerem lub profilem. Zgłosić naruszenie na komisariacie lub w sądzie, podając sygnaturę postępowania. Jeśli czuje się Pani zagrożona, należy wezwać pomoc policji lub służb ratunkowych, a następnie napisać do nas na WhatsApp: 607 449 491 (24 h na dobę) – towarzyszymy Pani przez cały proces. Adwokat może wnioskować do sądu o skuteczniejsze środki, takie jak elektroniczne urządzenia monitorujące, gdy obecne nie są przestrzegane.

Jeśli dotyczy Państwa zakaz zbliżania się – czy to chroniący Państwa, czy nałożony na Państwa – prosimy przedstawić nam swoje wątpliwości, zanim problem narośnie. Nasz zespół obsłuży Państwa po polsku. Państwa konkretną sytuację wyjaśnimy na stronie o naruszeniu zakazu zbliżania się lub bezpośrednio na WhatsApp: 607 449 491, dostępnym 24 godziny na dobę.