Jak przemoc ze względu na płeć wpływa na dzieci i jak je chronić

Gdy w domu dochodzi do przemocy, jedną z pierwszych trosk każdej matki jest to, jak sprawić, by dzieci przestały cierpieć. Z kolei wielu ojców, przeciwko którym złożono zawiadomienie, zastanawia się, co stanie się z ich relacją z dziećmi. Ten poradnik wyjaśnia, co mówi prawo, o jakie środki można wnioskować i na jakim etapie jest obecnie przyszła ustawa o przemocy zastępczej.

Dzieci jako bezpośrednie ofiary przemocy ze względu na płeć

Ustawa organiczna 1/2004 (Ley Orgánica 1/2004) zalicza do ofiar małoletnie dzieci kobiety oraz małoletnich pozostających pod jej opieką lub pieczą (art. 1.2). Od nowelizacji wprowadzonej ustawą organiczną 8/2021 o kompleksowej ochronie dzieci i młodzieży przed przemocą przemoc ze względu na płeć obejmuje także przemoc wobec małoletnich krewnych lub osób bliskich, stosowaną w celu skrzywdzenia kobiety (art. 1.4). To właśnie nazywa się przemocą zastępczą (wikaryjną).

Skala problemu jest ogromna. Według Makrobadania na temat przemocy wobec kobiet z 2024 r. (Macroencuesta de Violencia contra la Mujer 2024) Ministerstwa ds. Równości, opublikowanego w grudniu 2025 r., od 1 197 360 do 1 824 875 małoletnich mieszkało w gospodarstwach domowych, w których kobieta doświadczała jakiejś formy przemocy ze strony partnera.

Jak przemoc wpływa na dzieci

Dziecko nie musi być bite, by być ofiarą. Słuchanie krzyków ze swojego pokoju, widok przestraszonej matki czy życie w ciągłym napięciu – to wszystko je dotyka. Każde dziecko reaguje inaczej, w zależności od wieku i otoczenia, ale specjaliści najczęściej obserwują następujące sygnały:

• Lęk, niepokój, problemy ze snem lub koszmary.
• Nagłe zmiany zachowania: agresja, wycofanie lub regres u młodszych dzieci.
• Trudności z koncentracją i pogorszenie wyników w szkole.
• Poczucie winy lub potrzeba chronienia matki albo rodzeństwa.
• Przyswajanie wzorców relacji opartych na kontroli i przemocy. Dlatego tak ważne jest wczesne rozpoznanie przemocy ze względu na płeć wśród nastolatków.

Jeśli chcą Państwo dowiedzieć się więcej o długotrwałych skutkach, zachęcamy do lektury artykułu o psychologicznych skutkach przemocy ze względu na płeć.

Środki prawne chroniące dzieci

Zawieszenie kontaktów

Art. 66 LO 1/2004 stanowi, że sędzia zarządza zawieszenie kontaktów, wspólnego zamieszkiwania, relacji lub komunikacji osoby oskarżonej o przemoc ze względu na płeć z małoletnimi pozostającymi na jej utrzymaniu. Jeżeli ze względu na dobro dziecka sędzia postanowi ich nie zawieszać, musi określić sposób ich wykonywania i zastosować środki gwarantujące bezpieczeństwo dzieci i kobiety.

W tym samym duchu, gdy wydany zostaje nakaz ochrony (orden de protección) obejmujący środki karne, a istnieją uzasadnione przesłanki, że dzieci były świadkami przemocy, doznawały jej lub z nią żyły, sędzia zawiesza kontakty, chyba że w uzasadnionym postanowieniu, kierując się dobrem dziecka, rozstrzygnie inaczej (art. 544 ter.7 LECrim).

Brak pieczy naprzemiennej i kontaktów w toku postępowania karnego

Po nowelizacji z 2021 r. art. 94 kodeksu cywilnego (Código Civil) stanowi, że nie ustala się kontaktów, a już ustalone zawiesza się, wobec rodzica, przeciwko któremu toczy się postępowanie karne o przestępstwo przeciwko życiu, nietykalności cielesnej, wolności, integralności moralnej lub wolności seksualnej drugiego małżonka albo dzieci, a także gdy istnieją uzasadnione przesłanki przemocy domowej lub przemocy ze względu na płeć. Jedynie wyjątkowo sędzia może ustalić kontakty w uzasadnionym postanowieniu, kierując się dobrem dziecka i po ocenie relacji rodzica z dzieckiem. Jeżeli rodzic przebywa w więzieniu za te przestępstwa, kontakty są w każdym przypadku wykluczone.

Z kolei art. 92.7 kodeksu cywilnego wyklucza pieczę naprzemienną w tych samych sytuacjach i wyraźnie obejmuje znęcanie się nad zwierzętami lub groźbę takiego znęcania się jako sposób kontrolowania lub krzywdzenia rodziny.

Władza rodzicielska

Władza rodzicielska (patria potestad: decydowanie o edukacji, zdrowiu czy miejscu zamieszkania) to coś innego niż piecza. Może zostać ograniczona na kilka sposobów:

• Tymczasowe zawieszenie w postępowaniu karnym (art. 65 LO 1/2004, a gdy ofiarą jest dziecko – art. 544 quinquies LECrim).
• Zakaz wykonywania jako kara: na przykład w przypadku przestępstwa znęcania się z art. 153.1 CP sąd może orzec zakaz wykonywania władzy rodzicielskiej na okres do pięciu lat, jeżeli uzna to za właściwe ze względu na dobro dziecka.
• Pozbawienie na mocy wyroku opartego na niewykonywaniu obowiązków z niej wynikających lub wydanego w sprawie karnej albo małżeńskiej (art. 170 CC).

Rodzinny Punkt Spotkań

Gdy sędzia utrzymuje jakąś formę kontaktów z podejrzanym rodzicem, często zarządza, by odbywały się one za pośrednictwem Rodzinnego Punktu Spotkań (Punto de Encuentro Familiar): neutralnej placówki, w której następuje przekazywanie i odbieranie dzieci lub odbywają się wizyty nadzorowane przez specjalistów, bez konieczności spotykania się matki i ojca. We Wspólnocie Walenckiej (Comunitat Valenciana) placówki te reguluje ustawa regionalna 13/2008 Generalitat, a ustawa 7/2012 przewiduje szczególne procedury w przypadkach przemocy wobec kobiet.

Prawo dziecka do bycia wysłuchanym

Dzieci mają prawo do bycia wysłuchanymi w każdym postępowaniu, które ich dotyczy, w sposób dostosowany do ich wieku i dojrzałości. Ustawa organiczna 1/1996 o ochronie prawnej małoletnich uznaje, że dziecko jest wystarczająco dojrzałe w każdym razie od ukończenia dwunastu lat (art. 9.2). Kodeks cywilny wymaga wysłuchania dzieci mających wystarczające rozeznanie przed rozstrzygnięciem o pieczy, jeżeli uzna się to za konieczne (art. 92.6), oraz przewiduje wysłuchanie dziecka przy ustalaniu kontaktów (art. 94).

Rozmowa odbywa się zwykle bez obecności rodziców, czasem przy wsparciu zespołu psychospołecznego sądu.

Pomoc psychologiczna bez zgody drugiego rodzica

Co do zasady zabranie dziecka do psychologa wymaga zgody obojga rodziców. Art. 156 kodeksu cywilnego (w ustępie wprowadzonym królewskim dekretem z mocą ustawy 9/2018) ustanawia wyjątek: do zapewnienia małoletnim dzieciom pomocy psychologicznej wystarczy zgoda jednego z rodziców, gdy:

• Wobec drugiego rodzica zapadł wyrok skazujący – dopóki nie wygasła odpowiedzialność karna – lub toczy się przeciwko niemu postępowanie karne o przestępstwo przeciwko wspólnym dzieciom albo przeciwko drugiemu rodzicowi; lub
• Nawet bez złożenia zawiadomienia kobieta korzysta z pomocy wyspecjalizowanej placówki ds. przemocy ze względu na płeć, która wystawia zaświadczenie potwierdzające tę sytuację.

Drugiego rodzica należy uprzednio poinformować. Jeżeli dziecko ukończyło szesnaście lat, w każdym przypadku wymagana jest jego wyraźna zgoda.

Ustawa o przemocy zastępczej: w toku prac parlamentarnych, jeszcze nie obowiązuje

14 lipca 2026 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy organicznej o środkach w zakresie przemocy zastępczej (Proyecto de Ley Orgánica de medidas en materia de violencia vicaria), opublikowany w Dzienniku Urzędowym Kortezów Generalnych (Boletín Oficial de las Cortes Generales) 27 lipca 2026 r. 30 września 2026 r. Kongres Deputowanych na posiedzeniu plenarnym odrzucił wniosek o odrzucenie projektu w całości, a prace nad tekstem są kontynuowane na etapie poprawek szczegółowych.

Według Ministerstwa ds. Równości projekt definiuje przemoc zastępczą, przewiduje pozbawienie władzy rodzicielskiej po prawomocnym skazaniu za niektóre poważne przestępstwa, ogranicza pieczę naprzemienną, gdy może ona szkodzić dzieciom, i wprowadza obowiązek wysłuchania dzieci w każdym przypadku. Jest to projekt, a nie obowiązująca ustawa: dziś stosuje się przepisy opisane powyżej. Więcej informacji znajdą Państwo w naszym artykule o przemocy zastępczej.

Jeśli są Państwo ojcem, przeciwko któremu złożono zawiadomienie

Zawieszenie kontaktów na czas trwania postępowania karnego jest środkiem tymczasowym, a nie wyrokiem skazującym. Prawo pozwala sędziemu utrzymać kontakty w uzasadnionym postanowieniu, kierując się dobrem dziecka, często w formie nadzorowanej. Jeżeli sprawa zostanie umorzona lub okoliczności się zmienią, można wystąpić o zmianę środków. W międzyczasie należy ściśle przestrzegać zakazów i gromadzić dokumenty potwierdzające swoje zaangażowanie w życie dzieci.

Jak chronimy Państwa dzieci w postępowaniach w Alicante

Praktyczna zaleta, o której wiele matek nie wie: Wydział ds. Przemocy wobec Kobiet Sądu Pierwszej Instancji w Alicante (Sección de Violencia sobre la Mujer del Tribunal de Instancia de Alicante) (avenida de Aguilera, 53) nie tylko prowadzi sprawę karną, ale jest też właściwy w sprawach rozwodu, pieczy, kontaktów i alimentów na dzieci. Jeżeli postępowanie rodzinne toczyło się już w innym wydziale, musi zostać do niego przekazane. Dzięki temu jeden sąd widzi całość sytuacji i unika się sprzecznych rozstrzygnięć.

Poza miastem właściwość zależy od miejsca zamieszkania ofiary (art. 15 bis LECrim), a okręgi sądowe takie jak Elche, Benidorm, Dénia, Orihuela i Torrevieja mają własny wydział ds. przemocy wobec kobiet.

W kancelarii od samego początku przygotowujemy informacje o dzieciach (szkoła, pediatra, codzienny rytm, czego były świadkami), aby środki ich dotyczące można było zawrzeć we wniosku o nakaz ochrony, a następnie przenosimy je do rozwodu w sytuacji przemocy ze względu na płeć. Po złożeniu zawiadomienia policja przeprowadza również ocenę ryzyka w systemie VioGén, która uwzględnia także dzieci. Jeśli jeszcze nie złożyli Państwo zawiadomienia, wyjaśniamy, jak to zrobić w Alicante.

Najczęściej zadawane pytania

Czy dzieci są ofiarami przemocy ze względu na płeć, nawet jeśli nie są bite?

Tak. Ustawa organiczna 1/2004 uznaje małoletnie dzieci kobiety za ofiary tej przemocy i gwarantuje im pomoc. Od 2021 r. obejmuje także przemoc stosowaną wobec nich w celu skrzywdzenia matki. Ponadto, decydując o zawieszeniu kontaktów, sędzia musi ocenić, czy dzieci były świadkami przemocy, doznawały jej lub z nią żyły.

Czy ojciec, przeciwko któremu złożono zawiadomienie o przemocy ze względu na płeć, może widywać dzieci?

Co do zasady nie. Art. 94 kodeksu cywilnego wyklucza kontakty rodzica, przeciwko któremu toczy się postępowanie karne o przemoc wobec drugiego rodzica lub dzieci, a także gdy istnieją uzasadnione przesłanki przemocy. Sędzia może na nie zezwolić jedynie wyjątkowo, w uzasadnionym postanowieniu, kierując się dobrem dziecka i po ocenie relacji rodzica z dzieckiem. Jeżeli ojciec przebywa w więzieniu za te przestępstwa, kontakty są wykluczone.

Czy mogę zabrać dziecko do psychologa bez zgody ojca?

Tak, w przypadkach określonych w art. 156 kodeksu cywilnego: gdy wobec ojca zapadł wyrok skazujący lub toczy się postępowanie karne o przestępstwo przeciwko dzieciom albo przeciwko Państwu, lub gdy korzystają Państwo z pomocy wyspecjalizowanej placówki ds. przemocy ze względu na płeć, która wystawia zaświadczenie. Należy uprzednio poinformować ojca, a jeżeli dziecko ukończyło szesnaście lat, potrzebna będzie także jego zgoda.

Czy ustawa o przemocy zastępczej została uchwalona?

Nie. Według stanu na październik 2026 r. jest to projekt ustawy organicznej przyjęty przez Radę Ministrów 14 lipca 2026 r., który 30 września przeszedł w Kongresie debatę nad całością i nadal jest przedmiotem prac parlamentarnych. Do czasu jego ostatecznego uchwalenia i publikacji w BOE (hiszpańskim Dzienniku Urzędowym) stosuje się obowiązujące obecnie ustawę organiczną 1/2004, kodeks cywilny i ustawę o postępowaniu karnym.

Ochrona dzieci wymaga szybkiego działania i dobrej koordynacji postępowania karnego z rodzinnym. Celeste Pérez Bleda prowadzi oba te fronty – ma 20 lat doświadczenia w prawie karnym i w postępowaniach rodzinnych związanych z przemocą. Sposób naszej pracy przedstawiamy na stronach o pieczy nad dziećmi w sprawach przemocy ze względu na płeć oraz o adwokacie rodzinnym w sprawach przemocy. Mogą Państwo także napisać do nas na WhatsApp pod numer 607 449 491, 24 godziny na dobę.