Długotrwałe skutki psychiczne przemocy ze względu na płeć

Wiele kobiet, które wyszły z przemocowego związku, ze zdziwieniem odkrywa, że po miesiącach, a nawet latach nadal odczuwają strach, mają koszmary albo trudno im zaufać innym. To nie jest słabość ani brak silnej woli: to znane i udokumentowane konsekwencje doświadczenia przemocy. Ten artykuł nie zastępuje oceny specjalisty z zakresu zdrowia, ale pomoże zrozumieć, co może się dziać, jak uwzględnia się to w procesie i gdzie bezpłatnie uzyskać pomoc.

Udokumentowane skutki psychiczne

W swoim opracowaniu na temat przemocy wobec kobiet (zaktualizowanym w czerwcu 2026 r.) Światowa Organizacja Zdrowia stwierdza, że przemoc ta wywołuje m.in. depresję, stres pourazowy i inne zaburzenia lękowe, problemy ze snem oraz zaburzenia związane z używaniem alkoholu. Dodaje, że według szacunków z 2025 r. przemoc ze strony partnera jest czwartą najważniejszą przyczyną utraty zdrowia wśród kobiet.

W praktyce najczęściej obserwuje się następujące następstwa:

• Stres pourazowy: natrętne wspomnienia, koszmary, łatwe wpadanie w przestrach, unikanie miejsc lub osób przypominających przemoc oraz stała czujność.
• Lęk, czasem z atakami paniki, i nieustanne poczucie zagrożenia, nawet gdy sprawcy nie ma już w pobliżu.
• Depresja: utrzymujący się smutek, utrata zainteresowań, zmęczenie, izolacja.
• Zaburzenia snu oraz problemy z koncentracją i pamięcią.
• Poczucie winy i wstyd, często podsycane przez sprawcę w trakcie związku, na przykład poprzez gaslighting.
• Niska samoocena i zależność emocjonalna, które utrudniają podejmowanie decyzji i budowanie nowych relacji.
• Objawy fizyczne bez wyraźnej przyczyny organicznej: bóle głowy, dolegliwości trawienne, napięcie mięśni.

Gdy przemoc trwała długo, Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób WHO (ICD-11) uznaje także złożone zaburzenie stresowe pourazowe, które obejmuje dodatkowo trwałe trudności w regulowaniu emocji, bardzo negatywny obraz samej siebie i problemy w relacjach. Tylko specjalista może ocenić, czy ma ono zastosowanie w danym przypadku.

„Syndrom kobiety maltretowanej”

To pojęcie opisane przez amerykańską psycholog Lenore Walker pod koniec lat 1970., aby wyjaśnić, dlaczego wiele kobiet pozostaje w przemocowych związkach: cykl napięcia, agresji i skruchy, wyuczona bezradność i strach. Nie jest to oficjalna diagnoza w podręcznikach klinicznych, ale nadal pomaga zrozumieć zachowania często źle odczytywane z zewnątrz, takie jak powrót do sprawcy, wycofanie zawiadomienia czy umniejszanie tego, co się wydarzyło.

Wartość dowodowa następstw psychicznych

Następstwa nie są wyłącznie kwestią zdrowia: w postępowaniu karnym pełnią kilka funkcji.

Potwierdzają Państwa zeznania

W wielu sprawach nie ma bezpośrednich świadków. Raport kliniczny lub opinia biegłego opisujące objawy zgodne z Państwa relacją są obiektywnym elementem, który wzmacnia wiarygodność zeznań. Pomagają też wyjaśnić sądowi, dlaczego zawiadomienie złożono z opóźnieniem, dlaczego w relacji są luki albo dlaczego w pewnym momencie wycofano się z wcześniejszych twierdzeń.

Mogą same stanowić przestępstwo

• Wyrządzenie szkody psychicznej kobiecie, która jest lub była partnerką, jest przestępstwem (art. 153.1 hiszpańskiego kodeksu karnego, CP).
• Uporczywa przemoc psychiczna jest karana jako znęcanie się (art. 173.2 CP).
• Jeśli następstwo wymaga leczenia medycznego lub psychologicznego, może dojść do przestępstwa spowodowania uszczerbku na zdrowiu (lesiones, art. 147 CP).

Szczegółowo wyjaśniamy to w artykule przemoc psychiczna: skutki prawne i jak ją udowodnić.

Jakie dowody się wykorzystuje

1. Dokumentacja medyczna z podstawowej opieki zdrowotnej i poradni zdrowia psychicznego: wizyty, diagnozy, zwolnienia lekarskie i leczenie.
2. Raporty wyspecjalizowanych służb, które udzielały Państwu wsparcia, takich jak Centra dla Kobiet.
3. Ocena sądowo-lekarska: sąd może zlecić ją Zespołom Kompleksowej Oceny Sądowej (Unidades de Valoración Forense Integral) Instytutów Medycyny Sądowej, które badają również córki i synów.
4. Prywatna opinia biegłego psychologa, sporządzona przez niezależnego psychologa sądowego na wniosek Państwa adwokata.

Dlatego warto od samego początku zgłaszać się do lekarza i przechowywać dokumentację, nawet jeśli decyzja o zawiadomieniu jeszcze nie zapadła. Więcej wskazówek znajdą Państwo w naszym przewodniku dowodowym dla ofiar przemocy ze względu na płeć.

Zadośćuczynienie za krzywdę i odszkodowanie za następstwa

Każdy skazany za przestępstwo musi naprawić wyrządzoną szkodę. Artykuł 113 hiszpańskiego kodeksu karnego (Código Penal) stanowi, że odszkodowanie obejmuje zarówno szkody majątkowe, jak i niemajątkowe. W sprawach o przemoc ze względu na płeć zwykle dochodzi się następujących pozycji:

Do wyceny uszczerbku i następstw sądy zazwyczaj posiłkują się tabelą oceny szkód z ustawy 35/2015, choć poza wypadkami drogowymi nie mają obowiązku jej stosować. W sprawach o przemoc seksualną art. 53 ustawy organicznej 10/2022 wymaga, by odszkodowanie obejmowało co najmniej szkody fizyczne i psychiczne, w tym krzywdę niemajątkową, utratę szans, szkody materialne, szkody społeczne oraz leczenie terapeutyczne.

Rzetelna opinia biegłego robi ogromną różnicę: bez niej zadośćuczynienie ustala się zwykle w ogólnikowych kwotach. Jeśli w okresie powrotu do zdrowia potrzebują Państwo także wsparcia finansowego, warto zapoznać się z artykułem o pomocy finansowej dla ofiar przemocy ze względu na płeć.

Bezpłatne wsparcie psychologiczne

Ustawa organiczna 1/2004 przyznaje ofiarom przemocy ze względu na płeć prawo do kompleksowej pomocy, która wyraźnie obejmuje wsparcie psychologiczne (art. 19). Oto główne miejsca w Alicante:

• Centrum Kryzysowe 24 h w Alicante (Centro de Crisis 24 horas) dla ofiar przemocy seksualnej poza związkiem, także jeśli zdarzenie miało miejsce przed laty: calle General Pintós, 21. Możemy Państwu tam towarzyszyć.
• Biuro Pomocy Ofiarom Przestępstw (Oficina de Asistencia a las Víctimas del Delito) w budynkach sądowych, które udziela informacji i wskazówek w trakcie postępowania.
• Publiczna służba zdrowia: lekarz rodzinny może skierować Państwa do poradni zdrowia psychicznego.

Pierwsze kroki prawne w Alicante, aby następstwa zostały uwzględnione

Aby szkoda psychiczna została uwzględniona w postępowaniu, musi być udokumentowana. Im wcześniej rozpocznie się taka obserwacja, tym lepiej: raporty psychologa, lekarza lub Centrum dla Kobiet (Centro Mujer) pokazują, jak zmieniał się Państwa stan, a Wydział ds. Przemocy wobec Kobiet (Sección de Violencia sobre la Mujer) może również zarządzić kompleksową ocenę sądowo-lekarską, przewidzianą w drugim przepisie dodatkowym LO 1/2004.

W Alicante zawiadomienie można złożyć w Biurze Zawiadomień i Pomocy Ofiarom Przemocy ze względu na Płeć (Oficina de Denuncias y Asistencia a las Víctimas de Violencia de Género; avenida de Aguilera, 53), gdzie w jednym miejscu pracują psycholodzy i lekarze sądowi. Sprawę prowadzi Wydział ds. Przemocy wobec Kobiet Sądu Pierwszej Instancji w Alicante (Sección de Violencia sobre la Mujer del Tribunal de Instancia de Alicante), mieszczący się w tym samym budynku.

Jeśli sprawa toczy się w trybie szybkiego procesu (juicio rápido), terminy są bardzo krótkie. Dlatego w kancelarii gromadzimy dokumentację od pierwszego dnia i dochodzimy odszkodowania za następstwa w ramach samego postępowania karnego, tak aby nie musieli Państwo wszczynać odrębnej sprawy. Wnioskujemy także o środki w postaci zakazu zbliżania się, które pozwalają spokojnie wracać do zdrowia. Warto przeczytać, jak złożyć zawiadomienie w Alicante i jak wygląda szybki proces w sprawach o przemoc ze względu na płeć w Alicante.

Najczęściej zadawane pytania

Jak długo trwają skutki psychiczne przemocy ze względu na płeć?

To zależy od osoby, od czasu trwania i nasilenia przemocy oraz od otrzymanego wsparcia. U niektórych kobiet poprawa następuje w ciągu kilku miesięcy; u innych objawy takie jak lęk, bezsenność czy nadmierna czujność utrzymują się latami, zwłaszcza bez leczenia. Specjalistyczne wsparcie psychologiczne i stabilna sieć wsparcia sprzyjają powrotowi do zdrowia. Tylko specjalista może ocenić Państwa konkretną sytuację.

Czy do złożenia zawiadomienia potrzebna jest opinia psychologiczna?

Nie. Zawiadomienie można złożyć bez żadnej wcześniejszej dokumentacji. Raporty medyczne i psychologiczne są jednak bardzo cennym dowodem pozwalającym wykazać szkodę, potwierdzić Państwa relację i dochodzić odszkodowania. W trakcie postępowania sąd może zlecić ocenę sądowo-lekarską, a Państwa adwokat może wnioskować o prywatną opinię biegłego psychologa.

Czy można domagać się odszkodowania za szkodę psychiczną, jeśli nie było przemocy fizycznej?

Tak. Artykuł 113 hiszpańskiego kodeksu karnego obejmuje szkody niemajątkowe w ramach odpowiedzialności cywilnej wynikającej z przestępstwa. Jeśli przemoc psychiczna zostanie udowodniona i zapadnie wyrok skazujący, ofiara może otrzymać zadośćuczynienie za krzywdę, uszczerbek psychiczny, trwałe następstwa i koszty leczenia. Dokumentacja i solidna opinia biegłego pozwalają dokładniej wycenić tę szkodę.

Gdzie w Alicante można uzyskać bezpłatne wsparcie psychologiczne?

W Centrum dla Kobiet 24 h Generalitat Valenciana przy calle García Andreu, 12, czynnym przez wszystkie dni w roku. Także w ośrodku zdrowia, a w przypadku przemocy seksualnej poza związkiem – w Centrum Kryzysowym 24 h. Wszystkie te usługi są bezpłatne, a Celeste może Państwu towarzyszyć.

Powrót do zdrowia jest równie ważny jak sprawa sądowa i jedno może iść w parze z drugim. Adwokatka Celeste Pérez Bleda pomaga zgromadzić właściwą dokumentację i dochodzić należnego odszkodowania w ramach usługi obrony kobiet będących ofiarami przemocy ze względu na płeć oraz w rozwodach z elementem przemocy ze względu na płeć. W razie potrzeby można napisać do nas na WhatsAppie pod numer 607 449 491, dostępny 24 h na dobę.