Jak udowodnić, że jest się ofiarą przemocy ze względu na płeć: przewodnik po dowodach

Jedno z pytań, które najczęściej słyszymy w kancelarii, brzmi: „A jeśli mi nie uwierzą?”. To zrozumiała obawa, ponieważ przemoc w związku zwykle ma miejsce w domu, bez udziału osób trzecich. Dobra wiadomość jest taka, że hiszpański wymiar sprawiedliwości ma jasne kryteria oceny takich spraw, a wiele dowodów można zebrać i zabezpieczyć spokojnie i bez narażania się na niebezpieczeństwo. W tym przewodniku wyjaśniamy, jakie to dowody, jaką mają wagę i jak je bezpiecznie przechowywać.

Zeznanie pokrzywdzonej jako dowód obciążający

Od dziesięcioleci Sąd Najwyższy (Tribunal Supremo) uznaje, że zeznanie pokrzywdzonej może być wystarczającym dowodem obciążającym (prueba de cargo) do skazania, nawet jeśli jest jedynym bezpośrednim dowodem. Aby dojść do takiego wniosku, sąd weryfikuje je według trzech kryteriów:

• Brak subiektywnych przyczyn podważających wiarygodność: nie mogą istnieć ukryte motywy (zemsta, interes finansowy, wcześniejsza uraza), które tłumaczyłyby oskarżenie.
• Prawdopodobieństwo: relacja musi być logiczna i poparta zewnętrznymi faktami, czyli tzw. potwierdzeniem pośrednim (obrażenie, wiadomość, sąsiad, który słyszał krzyki).
• Konsekwencja w oskarżaniu: zasadnicze elementy relacji muszą pozostać niezmienne przez całe postępowanie, bez istotnych sprzeczności.

Izba Karna Sądu Najwyższego sama wyjaśniła, na przykład w wyroku STS 119/2019, że kryteria te nie są warunkami ważności, lecz punktami odniesienia pomagającymi sędziemu ocenić wiarygodność, a pokrzywdzona przemocą ze względu na płeć jest świadkiem kwalifikowanym, którego zeznanie ocenia sąd słuchający go bezpośrednio.

W praktyce oznacza to, że najlepiej opisać wydarzenia możliwie szczegółowo (przybliżone daty, miejsca, dokładne słowa), bez przesady i bez uzupełniania tego, czego się nie pamięta. Powiedzenie „nie pamiętam dokładnie” jest znacznie lepsze niż późniejsze popadanie w sprzeczności.

Obdukcja lekarska i dokumentacja medyczna

W przypadku napaści fizycznej należy udać się na szpitalny oddział ratunkowy lub do najbliższego ośrodka zdrowia, nawet jeśli obrażenia wydają się niewielkie. Personel medyczny sporządzi zaświadczenie o obrażeniach (parte de lesiones), które trafia do sądu i jest jednym z najsilniejszych istniejących potwierdzeń.

• Proszę wyjaśnić lekarzowi, jak doszło do obrażeń; zostanie to odnotowane w zaświadczeniu.
• Proszę poprosić o kopię karty z oddziału ratunkowego lub wypisu.
• Proszę sfotografować obrażenia tego samego dnia i w kolejnych dniach, z czymś, co pokazuje datę.
• Jeśli cierpi Pani również na lęk, bezsenność lub ataki paniki, proszę o tym powiedzieć: szkoda psychiczna również jest dokumentowana.

Wiadomości, WhatsApp i media społecznościowe

Wiadomości zawierające obelgi, groźby, kontrolujące żądania lub przeprosiny przyznające się do tego, co się stało, są bardzo częstym dowodem. Jest jednak ważne zastrzeżenie: w wyroku STS 300/2015 Sąd Najwyższy ostrzegł, że rozmowy cyfrowe mogą zostać zmanipulowane, i orzekł, że jeśli druga strona zakwestionuje ich autentyczność, ciężar udowodnienia, że są prawdziwe, spoczywa na tym, kto je przedstawia, zazwyczaj za pomocą opinii biegłego informatyka.

Aby wiadomości wytrzymały ewentualne zakwestionowanie:

1. Proszę niczego nie usuwać i zachować oryginalny telefon z wiadomościami.
2. Proszę robić zrzuty ekranu pokazujące numer lub profil nadawcy, datę i godzinę.
3. Proszę wyeksportować całą rozmowę z samej aplikacji (a nie tylko fragmenty), aby nikt nie mógł twierdzić, że wyrwano ją z kontekstu.
4. Jeśli sprawa tego wymaga, rozmowę można zweryfikować w sądzie w obecności telefonu, poświadczyć notarialnie lub przez usługę certyfikacji cyfrowej albo poddać analizie biegłego informatyka.

Nagrania audio i wideo

Nagrywanie rozmowy, w której Pani uczestniczy, nie narusza tajemnicy komunikowania się, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego (Tribunal Constitucional) od wyroku STC 114/1984. Dlatego nagranie audio, na którym partner Pani grozi lub Panią obraża, może zostać przedstawione jako dowód.

Nie wolno natomiast nagrywać cudzych rozmów, instalować oprogramowania szpiegującego, wchodzić bez zgody do telefonu lub poczty e-mail drugiej osoby ani umieszczać ukrytych kamer w przestrzeniach prywatnych. Takie zachowanie może stanowić przestępstwo (art. 197 hiszpańskiego kodeksu karnego, Código Penal), a ponadto dowód uzyskany z naruszeniem praw podstawowych nie ma mocy w procesie, zgodnie z art. 11 ustawy organicznej o władzy sądowniczej (Ley Orgánica del Poder Judicial).

Świadkowie bezpośredni i pośredni

Świadkowie zapewniają niezależne potwierdzenie Pani relacji. Mogą to być:

• Świadkowie bezpośredni: osoby, które widziały napaść lub słyszały krzyki i uderzenia (sąsiedzi, krewni, współpracownicy).
• Świadkowie pośredni (testigos de referencia): osoby, którym opowiedziała Pani o zdarzeniu lub które widziały, jak przychodzi Pani zapłakana albo z obrażeniami. Nie zastępują świadka bezpośredniego, ale wzmacniają konsekwencję i prawdopodobieństwo Pani relacji.
• Funkcjonariusze policji lub Guardia Civil, którzy przybyli do mieszkania i opisują, co zobaczyli.

Szczegółowe wyjaśnienie znajdą Państwo w naszym artykule o roli świadków w sprawach o przemoc ze względu na płeć.

Opinie psychologiczne, społeczne i sądowo-lekarskie

Przemoc psychiczna zostawia ślady, nawet jeśli ich nie widać. Można ją udowodnić za pomocą:

• Opinii Pani psychologa, wyspecjalizowanych służb wsparcia dla kobiet lub służb socjalnych, które udzielały Pani pomocy.
• Opinii lekarza sądowego (médico forense) lub zespołów kompleksowej oceny sądowo-lekarskiej, które sąd może zlecić w celu oceny szkody psychicznej i sytuacji rodzinnej.
• Policyjnej oceny ryzyka sporządzanej przy składaniu zawiadomienia.

Jeśli doświadcza Pani przede wszystkim kontroli, upokorzeń lub izolacji, polecamy lekturę artykułu znęcanie się psychiczne: konsekwencje prawne i jak je udowodnić.

Podsumowanie dowodów i sposobów ich przechowywania

Jak przechowywać dowody, nie narażając się na niebezpieczeństwo

• Proszę założyć nowe konto e-mail lub w chmurze, z hasłem, którego partner nie zna, i włączyć weryfikację dwuetapową.
• Proszę sprawdzić, czy nie udostępnia Pani sprawcy swojej lokalizacji, poczty lub chmury, i wyłączyć to, gdy będzie to bezpieczne.
• Proszę przesyłać kopie zaufanej osobie lub bezpośrednio swojemu adwokatowi.
• Proszę prowadzić datowany dziennik każdego zdarzenia: co się stało, gdzie i kto był obecny. Pomaga to udowodnić, że znęcanie się miało charakter uporczywy.
• Proszę nie czekać, aż zgromadzi Pani „wystarczająco dużo dowodów”, by poprosić o pomoc. Zawiadomienie wszczyna postępowanie, a sąd może zarządzić czynności, których nie da się przeprowadzić samodzielnie.

Warto pamiętać, że od wejścia w życie ustawy organicznej 1/2025 sprawy te prowadzi Wydział ds. Przemocy wobec Kobiet Sądu Pierwszej Instancji (Sección de Violencia sobre la Mujer del Tribunal de Instancia), dawniej Sąd ds. Przemocy wobec Kobiet (Juzgado de Violencia sobre la Mujer). W Alicante jest to Wydział ds. Przemocy wobec Kobiet Sądu Pierwszej Instancji w Alicante.

Jeśli to Pan jest osobą, przeciwko której złożono zawiadomienie

Zasady dotyczące dowodów obowiązują obie strony. Domniemanie niewinności wymaga, by oskarżenie opierało się na ważnych dowodach, a sąd musi uzasadnić, dlaczego daje lub nie daje wiary każdemu zeznaniu. Jeśli złożono przeciwko Panu zawiadomienie, również należy zachować pełne wiadomości, dane o lokalizacji, świadków i wszelkie dokumenty przeczące przedstawionej wersji, a w razie obowiązywania zakazu zbliżania się nie kontaktować się z osobą zawiadamiającą. Jeśli podejrzewa Pan, że zrzut ekranu został zmanipulowany, można go zakwestionować i wnioskować o opinię biegłego. Wyjaśniamy to w artykule jak udowodnić niewinność wobec fałszywego oskarżenia oraz na naszej stronie o obronie mężczyzn w sprawach o przemoc domową.

Gdzie złożyć dowody w Alicante

W Alicante istnieje rozwiązanie, które znacznie ułatwia pierwszy krok: Biuro Zawiadomień i Pomocy Ofiarom Przemocy ze względu na Płeć (Oficina de Denuncias y Asistencia a las Víctimas de Violencia de Género; avenida de Aguilera, 53). Mieści się w tym samym budynku sądu i skupia w jednym miejscu policję, psychologów, pracowników socjalnych, doradztwo prawne i medycynę sądową, dzięki czemu można złożyć zawiadomienie, przedstawić dowody i otrzymać wsparcie bez chodzenia od urzędu do urzędu. Towarzyszymy tam Pani osobiście.

Aby dowody prawidłowo trafiły do Wydziału ds. Przemocy wobec Kobiet (Sección de Violencia sobre la Mujer), warto przynieść:

• Listę zdarzeń z datami, nawet odręczną.
• Zrzuty ekranu wiadomości, a przede wszystkim oryginalny telefon, z którego niczego nie usunięto.
• Dokumentację medyczną oraz opinie psychologa lub Centrum Kobiet (Centro Mujer).
• Imiona, nazwiska i dane kontaktowe świadków.

Jeśli nie uda się zebrać wszystkiego przed złożeniem zawiadomienia, nic nie szkodzi: dowody można przedstawić później, w toku postępowania. W kancelarii porządkujemy ten materiał w indeks, aby został przedstawiony przejrzyście, i wyjaśniamy krok po kroku, jak złożyć zawiadomienie w Alicante oraz jak ocena ryzyka VioGén wpływa na Pani ochronę. Jeśli sprawa trafi do trybu pilnego, przygotowujemy Panią do szybkiego procesu w sprawach o przemoc ze względu na płeć.

Najczęściej zadawane pytania

Czy można zostać skazanym wyłącznie na podstawie zeznania pokrzywdzonej?

Tak. Sąd Najwyższy uznaje, że zeznanie pokrzywdzonej może być wystarczającym dowodem obciążającym nawet przy braku innych bezpośrednich dowodów, o ile sąd uzna je za wiarygodne po zweryfikowaniu braku ukrytych motywów, prawdopodobieństwa relacji i jej konsekwencji. Mimo to każde zewnętrzne potwierdzenie, takie jak dokumentacja medyczna czy wiadomość, znacznie wzmacnia Pani pozycję.

Czy zrzuty ekranu z WhatsAppa są ważnym dowodem?

Tak, ale są podatne na podważenie, jeśli druga strona je zakwestionuje. Wówczas ten, kto je przedstawia, musi udowodnić ich autentyczność, zazwyczaj za pomocą oryginalnego telefonu, weryfikacji w sądzie lub opinii biegłego informatyka. Dlatego tak ważne jest, by nie usuwać rozmowy, zachować urządzenie i oprócz zrzutów ekranu wyeksportować cały czat.

Czy nagrywanie partnera bez jego wiedzy jest legalne?

Legalne jest nagrywanie rozmowy, w której się uczestniczy, nawet jeśli druga osoba o tym nie wie, i takie nagranie można przedstawić jako dowód. Nielegalne jest nagrywanie rozmów innych osób, wchodzenie do ich telefonu czy instalowanie aplikacji szpiegujących. Może to stanowić przestępstwo przeciwko prywatności, a dowód zostałby wyłączony z procesu.

Czy potrzebuję dowodów przed złożeniem zawiadomienia?

Nie. Można złożyć zawiadomienie, opisując zdarzenia, a później dostarczyć to, co się posiada. Policja i sąd prowadzą postępowanie, przesłuchują świadków, zlecają opinie lekarskie i sądowo-lekarskie oraz mogą zarządzić środki ochrony. Ważne jest, by mówić precyzyjnie i szczerze oraz zachować wszystko, co może się później przydać. Składając zawiadomienie, można również wnioskować o nakaz ochrony, o którym sąd musi rozstrzygnąć po pilnym posiedzeniu w terminie maksymalnie 72 godzin.

Każda sprawa jest inna, a sposób przedstawienia dowodów ma decydujące znaczenie. Jeśli rozważa Pani złożenie zawiadomienia lub jest już stroną postępowania, nasza strona o obronie kobiet doświadczających przemocy ze względu na płeć wyjaśnia, jak Panią wspieramy, także jeśli potrzebuje Pani zakazu zbliżania się (orden de alejamiento). Można napisać do nas na WhatsApp pod numer 607 449 491, dostępny 24 godziny na dobę, lub skontaktować się z nami przez stronę kontakt.