Rola świadków w sprawach o przemoc ze względu na płeć w Hiszpanii

Przemoc ze względu na płeć prawie nigdy nie dzieje się publicznie, ale prawie zawsze ktoś coś słyszy: sąsiad, przyjaciółka, krewny, współpracownik. Te osoby mogą mieć decydujące znaczenie – zarówno dla ochrony ofiary w danej chwili, jak i dla późniejszej oceny przez sąd tego, co się wydarzyło. Jeśli zastanawiali się Państwo kiedyś, co zrobić, będąc świadkiem takiej sytuacji, lub jaką wagę mają zeznania świadka w procesie, poniżej znajdą Państwo odpowiedzi.

Co zrobić, gdy jest się świadkiem przemocy ze względu na płeć

1. W razie bezpośredniego zagrożenia należy wezwać policję lub służby ratunkowe. Trzeba podać dokładny adres i powiedzieć, co się widzi lub słyszy. Następnie prosimy napisać do nas na WhatsApp pod numer 607 449 491 (24 godziny na dobę): towarzyszymy Państwu przez cały proces.
2. Nie należy narażać się na niebezpieczeństwo. Nie trzeba interweniować fizycznie; zawiadomienie policji to najbezpieczniejszy sposób pomocy.
3. Warto zanotować to, co się zauważyło: datę, godzinę, co się słyszało lub widziało, kto był obecny. Jeśli można nagrywać z bezpiecznego miejsca, warto to zrobić, ale nigdy nie należy udostępniać tych nagrań w mediach społecznościowych ani w komunikatorach: można je przekazać wyłącznie policji lub sądowi.
4. Warto zostać z ofiarą, jeśli to możliwe, nie wywierając na nią presji. Należy dać jej do zrozumienia, że nie jest sama.
5. Można zasięgnąć informacji u Celeste. Jest dostępna 24 godziny na dobę, również dla krewnych i osób bliskich ofierze, i doradza, co zrobić i jakie istnieją formy pomocy.

Jeśli znają Państwo ofiarę, a ona jeszcze nie podjęła tego kroku, artykuł jak rozpoznać wczesne sygnały ostrzegawcze przemocy ze względu na płeć może pomóc zrozumieć, przez co przechodzi.

Czy mam obowiązek to zgłosić?

Prawo przewiduje kilka obowiązków:

• Artykuł 259 hiszpańskiej ustawy o postępowaniu karnym (Ley de Enjuiciamiento Criminal, LECrim): każdy, kto jest świadkiem przestępstwa publicznego, ma obowiązek niezwłocznie powiadomić o nim sędziego, prokuraturę lub policję. Przewidziana grzywna jest nadal wyrażona w pesetach i ma charakter symboliczny, ale obowiązek istnieje. Przestępstwa przemocy ze względu na płeć w związku są przestępstwami publicznymi: są ścigane nawet wtedy, gdy ofiara ich nie zgłosi.
• Artykuł 264 LECrim: kto dowie się o przestępstwie w inny sposób, również musi je zgłosić, bez konieczności jego udowadniania.
• Artykuł 262 LECrim: specjaliści, którzy dowiadują się o przestępstwie w związku z wykonywanym zawodem (personel medyczny, nauczyciele, pracownicy socjalni), muszą je zgłosić.
• Artykuł 450 hiszpańskiego kodeksu karnego (Código Penal): przestępstwem jest niezapobieżenie – gdy można było to zrobić poprzez natychmiastową interwencję i bez ryzyka dla siebie lub innych – przestępstwu przeciwko życiu, nietykalności cielesnej, wolności lub wolności seksualnej, a także niezwrócenie się do władz, aby mogły mu zapobiec.
• Artykuł 15 ustawy organicznej 8/2021: każdy, kto zauważy oznaki przemocy wobec małoletniego, musi niezwłocznie zgłosić to władzom.

Artykuł 261 LECrim zwalnia z obowiązku zawiadomienia małżonka lub partnera sprawcy oraz jego bliskich krewnych, ale zwolnienie to nie ma zastosowania, gdy ofiarą jest małoletni lub osoba z niepełnosprawnością wymagająca szczególnej ochrony, a przestępstwo jest m.in. przestępstwem przeciwko życiu, przestępstwem znęcania się w sposób uporczywy lub przeciwko wolności seksualnej.

Waga poszczególnych rodzajów świadków w procesie

W sprawach o przemoc ze względu na płeć zeznanie ofiary może być wystarczającym dowodem, ale sądy weryfikują je w oparciu o okoliczności zewnętrzne. Świadkowie są jednym z najważniejszych źródeł potwierdzenia.

Artykuł 710 LECrim wymaga, aby świadek ze słyszenia wskazał źródło swojej wiedzy, określając, kto mu o tym powiedział. Zeznania opisujące stan ofiary tuż po zdarzeniu (płacz, strach, obrażenia) mają zwykle bardzo dużą wagę.

Każdy świadek ma obowiązek stawić się na wezwanie sądu i mówić prawdę: składanie fałszywych zeznań jest przestępstwem (art. 458 CP), niezależnie od tego, czy jest na korzyść, czy na niekorzyść oskarżonego. Dotyczy to również osób zeznających na wniosek obrony. Jeśli obawiają się Państwo odwetu, należy poinformować o tym policję lub sąd: przepisy przewidują środki ochrony świadków.

Dzieci jako świadkowie

Dzieci często są świadkami przemocy, a prawo uznaje je również za ofiary. Aby oszczędzić im dalszej krzywdy:

• Dzieci poniżej 14 lat: gdy muszą zeznawać jako świadkowie w postępowaniu o przestępstwa takie jak uszkodzenie ciała, przestępstwa przeciwko wolności, przeciwko integralności moralnej lub przeciwko wolności seksualnej, sędzia musi przyjąć ich zeznanie jako dowód utrwalony z wyprzedzeniem (prueba preconstituida), nagrany i z zachowaniem wszelkich gwarancji, tak aby nie musiały go powtarzać w procesie (art. 449 ter LECrim).
• Osoby poniżej 18 lat: jeśli zeznają w procesie, należy unikać konfrontacji wzrokowej z oskarżonym, również za pomocą wideokonferencji (art. 707 LECrim).
• Zeznanie może być przyjmowane przy wsparciu zespołów psychospołecznych.

Jeśli niepokoją się Państwo, jak chronić dzieci w trakcie postępowania, warto przeczytać, jak przemoc ze względu na płeć wpływa na dzieci.

Zwolnienie członków rodziny z obowiązku składania zeznań (art. 416 LECrim)

Artykuł 416.1 LECrim pozwala krewnym oskarżonego w linii prostej, jego małżonkowi lub partnerowi w związku nieformalnym (pareja de hecho), rodzeństwu oraz krewnym w linii bocznej do drugiego stopnia nie zeznawać przeciwko niemu. Dlatego ofiara czasem decyduje się nie składać zeznań przeciwko partnerowi lub byłemu partnerowi.

Ustawa organiczna 8/2021 wprowadziła pięć wyjątków, w których zwolnienie nie ma zastosowania:

1. Gdy świadek jest przedstawicielem ustawowym lub opiekunem faktycznym ofiary małoletniej lub z niepełnosprawnością.
2. Gdy przestępstwo jest poważne, świadek jest pełnoletni, a ofiarą jest małoletni lub osoba z niepełnosprawnością wymagająca szczególnej ochrony.
3. Gdy świadek ze względu na wiek lub niepełnosprawność nie jest w stanie zrozumieć znaczenia zwolnienia.
4. Gdy świadek jest lub był stroną postępowania jako oskarżyciel posiłkowy (acusación particular).
5. Gdy świadek zgodził się zeznawać w toku postępowania po pouczeniu o prawie do odmowy.

Czwarty wyjątek odzwierciedla linię orzeczniczą ustaloną przez pełny skład Sądu Najwyższego (Tribunal Supremo) w wyroku STS 389/2020: ofiara, która przystąpiła do postępowania jako oskarżyciel posiłkowy, nie odzyskuje prawa do zwolnienia, nawet jeśli później zrezygnuje z tej roli. Ma to istotne konsekwencje praktyczne zarówno dla ofiary, jak i dla obrony, dlatego przed podjęciem jakiejkolwiek decyzji warto przeanalizować to z adwokatem.

Jeśli ofiara skorzysta ze zwolnienia, postępowanie może być kontynuowane na podstawie innych dowodów, takich jak świadkowie, dokumentacja medyczna czy nagrania. Wyjaśniamy to w artykule co zrobić, gdy zawiadomienie zostanie wycofane lub sprawa umorzona.

Jak świadek składa zeznania w Alicante

Jeśli zostaną Państwo wezwani jako świadek w sprawie o przemoc ze względu na płeć w Alicante, pierwsze zeznanie złożą Państwo zazwyczaj w Wydziale ds. Przemocy wobec Kobiet Sądu Pierwszej Instancji w Alicante (Sección de Violencia sobre la Mujer del Tribunal de Instancia de Alicante), przy avenida de Aguilera, 53. Jeśli sprawa toczy się w trybie szybkiego procesu (juicio rápido), może to nastąpić tego samego dnia co posiedzenie w sądzie dyżurnym lub kilka dni później. Proces odbywa się następnie przed Wydziałem Karnym (Sección de lo Penal) lub, w przypadku drobnych przestępstw, przed samym Wydziałem ds. Przemocy wobec Kobiet.

Kilka praktycznych wskazówek:

• Należy zabrać dokument tożsamości i wezwanie. Stawiennictwo jest obowiązkiem, od którego nie można się uchylić, a pracodawca musi udzielić niezbędnego zwolnienia z pracy.
• Należy mówić tylko o tym, co się widziało lub słyszało, odróżniając to, czego było się świadkiem, od tego, co się usłyszało od innych.
• Jeśli są Państwo również ofiarą, Celeste może Państwa poinformować i towarzyszyć Państwu oraz wnioskować o to, aby czekali Państwo w sali oddzielnej od oskarżonego.

W kancelarii wcześnie identyfikujemy przydatnych świadków i wyjaśniamy im, jak wygląda składanie zeznań w sądzie, nie wpływając na treść ich relacji. Bronimy zarówno kobiet będących ofiarami przemocy ze względu na płeć, jak i oskarżonych. Warto przeczytać także, jak wygląda szybki proces w sprawach o przemoc ze względu na płeć w Alicante oraz jak złożyć zawiadomienie w Alicante.

Najczęściej zadawane pytania

Czy mogę zgłosić przemoc ze względu na płeć, jeśli nie jestem ofiarą?

Tak. Każdy, kto jest świadkiem przestępstwa przemocy ze względu na płeć lub o nim wie, może i powinien je zgłosić, ponieważ są to przestępstwa publiczne, ścigane przez władze z urzędu. W nagłej sytuacji należy wezwać policję lub służby ratunkowe, a następnie napisać do nas na WhatsApp pod numer 607 449 491 (24 godziny na dobę): towarzyszymy Państwu przez cały proces. Można też zgłosić się na policję, do Guardia Civil lub do sądu. Nie trzeba przedstawiać dowodów: wystarczy powiedzieć, co się wie.

Jaką wagę ma świadek ze słyszenia?

Świadek ze słyszenia to osoba, która wie o zdarzeniach, ponieważ ktoś jej o nich opowiedział. Nie może zastąpić świadka bezpośredniego, jeśli ten może zeznawać, ale pomaga potwierdzić, że ofiara już wtedy przedstawiała tę samą wersję, oraz opisać jej stan. Zgodnie z artykułem 710 ustawy o postępowaniu karnym musi wskazać, od kogo uzyskał informacje.

Czy ofiara może odmówić składania zeznań przeciwko partnerowi?

Co do zasady tak, ponieważ artykuł 416 LECrim zwalnia małżonka lub partnera w związku nieformalnym z obowiązku zeznawania przeciwko oskarżonemu. Nie może jednak tego zrobić, jeśli jest lub była stroną jako oskarżyciel posiłkowy, jeśli już zgodziła się zeznawać po pouczeniu o swoim prawie, ani w pozostałych sytuacjach wprowadzonych przez ustawę organiczną 8/2021.

Czy dzieci muszą zeznawać w procesie?

Robi się wszystko, aby tego uniknąć. W postępowaniach o przestępstwa takie jak uszkodzenie ciała, przestępstwa przeciwko wolności lub przeciwko wolności seksualnej dzieci poniżej 14 lat zeznają w formie dowodu utrwalonego z wyprzedzeniem w fazie dochodzenia, który następnie odtwarza się w procesie. Osoby poniżej 18 lat, które muszą się stawić, robią to bez konfrontacji wzrokowej z oskarżonym, na przykład przez wideokonferencję.

Niezależnie od tego, czy są Państwo ofiarą i chcą wiedzieć, jak najlepiej wykorzystać zeznania osób z otoczenia, czy oskarżonym, który musi przeanalizować wiarygodność świadków oskarżenia – możemy pomóc. Zapraszamy na nasze strony o szybkich procesach w sprawach o przemoc ze względu na płeć (juicios rápidos) i obronie mężczyzn w sprawach o przemoc domową lub do kontaktu przez WhatsApp pod numerem 607 449 491, dostępnym 24 godziny na dobę.