Jak uchylić zakaz zbliżania się w Hiszpanii: kto może o to wnosić i kiedy

Pytanie, jak uchylić zakaz zbliżania się, zadaje sobie nie tylko osoba, wobec której go orzeczono: pyta o to również wiele pokrzywdzonych, ponieważ sytuacja się zmieniła albo chcą wznowić kontakt. Krótka odpowiedź brzmi: nikt nie może go znieść samodzielnie. Zmienić lub uchylić go może wyłącznie sędzia, a możliwości zależą od tego, czy chodzi o środek tymczasowy, czy o karę.

Najpierw: środek zapobiegawczy czy kara?

To kluczowe pytanie. Odpowiedź znajdą Państwo w doręczonym dokumencie:

• Jeśli jest to postanowienie (auto) wydane w toku postępowania (na przykład w sądzie dyżurnym po złożeniu zawiadomienia), jest to środek zapobiegawczy. Może stanowić część nakazu ochrony (art. 544 ter LECrim) lub zostać orzeczony odrębnie (art. 544 bis LECrim). Jego celem jest ochrona pokrzywdzonej w czasie prowadzenia sprawy.
• Jeśli figuruje w wyroku skazującym, jest to kara. W przypadku przestępstw popełnionych wobec partnerki, byłej partnerki lub krewnych wymienionych w art. 173.2 CP ustawa nakazuje orzekać zakaz zbliżania się „w każdym przypadku” (art. 57.2 CP).

Jak uchylić zakaz zbliżania się orzeczony jako środek zapobiegawczy

Środki zapobiegawcze są uzasadnione tylko tak długo, jak są niezbędne. Art. 544 bis LECrim pozwala je stosować, „gdy jest to bezwzględnie konieczne” do ochrony pokrzywdzonej lub zapobieżenia ponownemu popełnieniu przestępstwa. Jeśli te okoliczności się zmienią, każda ze stron może wnieść do sądu o zmianę lub uchylenie środka.

Jeśli jest Pani pokrzywdzoną i chce uchylenia zakazu

Może Pani złożyć pismo lub stawić się w sądzie prowadzącym sprawę i oświadczyć, że nie chce, aby środek był nadal stosowany. Nie może go Pani jednak znieść sama: nawet jeśli zgodzi się Pani spotkać z drugą osobą, zakaz obowiązuje, dopóki sędzia nie postanowi inaczej.

Sędzia nie ma obowiązku przychylić się do wniosku. Wysłucha prokuratury (Ministerio Fiscal), przeanalizuje policyjną ocenę ryzyka i dostępne opinie, po czym podejmie decyzję. Jak wyjaśnia Przewodnik prawny Andaluzyjskiego Instytutu Kobiet (Instituto Andaluz de la Mujer), wyrażona przed sędzią wola pokrzywdzonej, by nie utrzymywać środka, „może prowadzić do” jego uchylenia, ponieważ ustały okoliczności, które go uzasadniały, ale nie następuje to automatycznie.

Jeśli chce Pani wznowić związek, prosimy przeczytać także, czy spotkanie z partnerką objęte zakazem zbliżania się jest przestępstwem, gdy ona się zgadza: jej zgoda nie wyklucza przestępstwa po jego stronie.

Jeśli jest Pan podejrzanym

Ma Pan dwie drogi, które można łączyć:

1. Zaskarżyć postanowienie, którym orzeczono zakaz. Postanowienia sędziego śledczego można zaskarżyć odwołaniem do tego samego sądu (recurso de reforma) oraz apelacją (recurso de apelación). Odwołanie wnosi się w terminie trzech dni od doręczenia (art. 211 LECrim); apelację w postępowaniu skróconym – w terminie pięciu dni (art. 766.3 LECrim), łącznie z odwołaniem lub odrębnie.
2. Wnieść później o zmianę lub uchylenie. Jeśli okoliczności się zmienią (upływ czasu bez incydentów, zmiana miejsca zamieszkania, potrzeby zawodowe lub potrzeby dzieci), można wnosić o zmniejszenie odległości, dostosowanie warunków lub uchylenie zakazu.

Art. 544 bis LECrim wymaga, aby przy stosowaniu tych środków uwzględniać sytuację majątkową, stan zdrowia, sytuację rodzinną i zawodową podejrzanego. Są to uprawnione argumenty za zmianą warunków, zawsze z poszanowaniem ochrony pokrzywdzonej.

Środki cywilne i środki karne

Nakaz ochrony może obejmować środki cywilne (korzystanie z mieszkania, opieka nad dziećmi, alimenty, kontakty), które początkowo obowiązują przez trzydzieści dni; jeśli w tym okresie wszczęte zostanie postępowanie rodzinne, obowiązują przez kolejne trzydzieści dni od daty złożenia wniosku, a właściwy sąd musi je potwierdzić, zmienić lub uchylić (art. 544 ter.7 LECrim). Zmiana tych środków to kwestia odrębna od karnego zakazu zbliżania się; istnieje osobna procedura zmiany środków w sprawach o przemoc ze względu na płeć.

Jak długo obowiązuje zakaz zbliżania się

Jako środek zapobiegawczy nie ma ustawowo określonego czasu trwania: obowiązuje tak długo, jak wskazuje postanowienie, lub przez czas trwania postępowania. Wygasa w razie umorzenia sprawy lub uniewinnienia. Ponadto art. 69 ustawy o przemocy ze względu na płeć (Ley Orgánica 1/2004) pozwala utrzymać środki ochrony po wydaniu wyroku i w toku postępowania odwoławczego, jeśli wyrok tak stanowi.

Jako kara czas trwania określa wyrok w granicach art. 57 CP:

• Przestępstwo poważne: do 10 lat.
• Przestępstwo mniej poważne: do 5 lat.
• Jeśli orzeczono również karę pozbawienia wolności, zakaz trwa od 1 do 10 lat dłużej niż kara więzienia (przestępstwo poważne) lub od 1 do 5 lat dłużej (mniej poważne), a obie kary wykonuje się równocześnie.
• Przestępstwa lekkie: do 6 miesięcy (art. 57.3 CP).

A jeśli to kara? Ułaskawienie

Prawomocnej kary nie można uchylić na wniosek pokrzywdzonej ani dlatego, że zmieniły się okoliczności skazanego. Przebaczenie przez pokrzywdzonego znosi odpowiedzialność wyłącznie w przypadku przestępstw lekkich ściganych na wniosek pokrzywdzonego i przed wydaniem wyroku (art. 130.1.5.º CP), co nie dotyczy przemocy ze względu na płeć.

Pozostaje ułaskawienie, uregulowane ustawą z 18 czerwca 1870 r. (Ley de 18 de junio de 1870, de indulto). Może być całkowite lub częściowe (art. 4) i udziela go rząd po postępowaniu, w którym sąd orzekający wydaje opinię, a prokurator i pokrzywdzony są wysłuchiwani (art. 24). W czasie rozpatrywania wniosku sędzia może wstrzymać wykonanie kary, jeśli jej odbycie pozbawiłoby ułaskawienie sensu (art. 4.4 CP). Jest to droga wyjątkowa, a jej wyniku nie da się przewidzieć.

Jak złożyć wniosek w Alicante

Wniosek składa się do organu prowadzącego postępowanie. W sprawach o przemoc ze względu na płeć od wejścia w życie ustawy organicznej 1/2025 jest to Wydział ds. Przemocy wobec Kobiet Sądu Pierwszej Instancji (Tribunal de Instancia), dawniej sąd ds. przemocy wobec kobiet. W okręgu sądowym Alicante mieści się przy Avenida Aguilera, 53 (03007 Alicante), według portalu internetowego Generalitat Valenciana. Środki odwoławcze od jego postanowień rozpoznaje Sąd Prowincjonalny w Alicante (Audiencia Provincial de Alicante). Jeśli sprawa jest już na etapie rozprawy lub wykonania wyroku, wniosek składa się do prowadzącego ją Wydziału Karnego (Sección de lo Penal).

W naszej kancelarii przygotowujemy wniosek wraz z dokumentami uzasadniającymi i towarzyszymy Państwu na posiedzeniu, jeśli sędzia je wyznaczy. Pokrzywdzonym najpierw wyjaśniamy konsekwencje wniosku o uchylenie zakazu, aby mogły podjąć świadomą decyzję. Celeste Pérez Bleda, członkini nr 7301 Izby Adwokackiej w Alicante (ICALI), ma ponad 20 lat doświadczenia w prawie karnym.

Najczęściej zadawane pytania

Czy pokrzywdzona może uchylić zakaz zbliżania się?

Nie sama. Może wnieść do sądu o jego uchylenie, jeśli jest to środek zapobiegawczy, przedstawiając swoje powody na piśmie lub na posiedzeniu. Sędzia wysłuchuje prokuratora, ocenia ryzyko i rozstrzyga; nie ma obowiązku przychylić się do wniosku. Jeśli zakaz jest karą orzeczoną prawomocnym wyrokiem, wola pokrzywdzonej nie wystarcza do jego uchylenia.

Ile trwa, zanim sędzia uchyli zakaz zbliżania się?

Ustawa nie określa konkretnego terminu na rozpoznanie wniosku o uchylenie środka zapobiegawczego; zależy to od sądu oraz od tego, czy wyznaczy posiedzenie lub zażąda opinii. Terminy obowiązują natomiast dla zaskarżenia postanowienia, którym orzeczono zakaz: trzy dni na odwołanie i pięć dni na apelację w postępowaniu skróconym.

Czy zakaz zbliżania się można uchylić przed rozprawą?

Tak, jeśli jest to środek zapobiegawczy, a sędzia uzna, że nie jest już niezbędny. Wniosek może złożyć pokrzywdzona lub podejrzany; można też zaskarżyć postanowienie, którym go orzeczono. Dopóki nie zapadnie decyzja o uchyleniu, zakaz obowiązuje i trzeba go przestrzegać, nawet jeśli obie strony chcą się spotykać.

Czy można zmniejszyć odległość określoną w zakazie zbliżania się?

W przypadku środków zapobiegawczych – tak, można o to wnosić. Art. 544 bis LECrim pozwala dostosować zakaz i wymaga uwzględnienia sytuacji zawodowej, rodzinnej i zdrowotnej podejrzanego, na przykład gdy miejsce pracy znajduje się w strefie objętej zakazem. Decyduje sędzia, zawsze z uwzględnieniem ochrony pokrzywdzonej.

Co się stanie, jeśli zamieszkamy razem, gdy zakaz jeszcze obowiązuje?

Osoba objęta zakazem popełnia przestępstwo niezastosowania się do orzeczenia, zagrożone karą od sześciu miesięcy do jednego roku pozbawienia wolności, nawet za zgodą pokrzywdzonej. Sąd Najwyższy (Tribunal Supremo) od 2008 r. stoi na stanowisku, że zgoda kobiety nie wyklucza przestępstwa. Jeśli chcą Państwo znów zamieszkać razem, właściwą drogą jest wcześniejszy wniosek do sądu o uchylenie środka.

Jeśli potrzebują Państwo zmiany, uchylenia lub utrzymania zakazu zbliżania się, pomożemy ocenić, czy to właściwy moment i jak złożyć wniosek. Nasz zespół obsłuży Państwa w języku polskim. Więcej informacji znajdą Państwo na stronach o zakazie zbliżania się w sprawach o przemoc ze względu na płeć i o naruszeniu zakazu. Można też napisać do nas na WhatsApp pod numer 607 449 491, 24 godziny na dobę: odpowiemy od razu.