Aangifte gendergerelateerd geweld ingetrokken of geseponeerd: wat nu?

Veel vrouwen komen naar ons kantoor met dezelfde vraag: “Ik wil de aangifte intrekken, hoe doe ik dat?”. Anderen krijgen juist een sepotbeschikking en hebben het gevoel dat niemand hen heeft geloofd. En veel mannen tegen wie een onderzoek loopt, willen weten of een sepot betekent dat alles voorbij is. Alle drie de situaties hebben een juridisch antwoord, en het is goed dat te kennen voordat u beslissingen neemt.

Waarom een aangifte wegens gendergerelateerd geweld niet kan worden ingetrokken

De misdrijven die binnen een partnerrelatie worden gepleegd (mishandeling van art. 153 CP, bedreiging van art. 171.4, dwang van art. 172.2, stelselmatige mishandeling van art. 173.2, lichamelijk letsel…) zijn ambtshalve vervolgde misdrijven (delitos públicos). Dit betekent dat het Openbaar Ministerie, zodra de autoriteiten van de feiten op de hoogte zijn, verplicht is de strafvervolging in te stellen, of er nu een benadeelde partij in het proces is of niet (art. 105 LECrim).

Bovendien heft vergeving door de benadeelde persoon de strafrechtelijke aansprakelijkheid alleen op bij lichte vergrijpen die op klacht van de benadeelde worden vervolgd of wanneer de wet dat uitdrukkelijk bepaalt (art. 130.1.5.º CP), en dat is bij deze misdrijven niet het geval. Daarom sluit het niet de procedure af als u naar de rechtbank gaat om te zeggen “ik trek de aangifte in”.

Wat het slachtoffer wel kan doen:

• Afzien van de rol van benadeelde partij (acusación particular), dat wil zeggen niet langer met een eigen advocaat aan het proces deelnemen. Het Openbaar Ministerie blijft vervolgen.
• Zich beroepen op het verschoningsrecht tegenover haar partner of ex-partner, als aan de voorwaarden is voldaan.
• Afzien van de schadevergoeding waarop zij eventueel recht heeft.

Het verschoningsrecht van artikel 416 LECrim en de uitzonderingen

Artikel 416 van het Spaanse Wetboek van Strafvordering (Ley de Enjuiciamiento Criminal) ontheft onder meer de echtgenoot of de persoon met wie de verdachte een vergelijkbare relatie heeft van de plicht om tegen de verdachte te getuigen. De rechter moet de getuige daar uitdrukkelijk op wijzen.

Na de hervorming door Organieke Wet 8/2021 (Ley Orgánica 8/2021) geldt het verschoningsrecht niet in de volgende gevallen:

1. Wanneer de getuige de wettelijke vertegenwoordiger of feitelijke verzorger is van het slachtoffer dat minderjarig is of een beperking heeft en bijzondere bescherming nodig heeft.
2. Wanneer het om een ernstig misdrijf gaat, de getuige meerderjarig is en het slachtoffer minderjarig is of een persoon met een beperking die bijzondere bescherming nodig heeft.
3. Wanneer de getuige vanwege leeftijd of beperking de betekenis van het verschoningsrecht niet kan begrijpen.
4. Wanneer de getuige zich in de procedure als benadeelde partij heeft gevoegd of heeft gevoegd gehad.
5. Wanneer de getuige tijdens de procedure heeft ingestemd met het afleggen van een verklaring nadat zij naar behoren was geïnformeerd over haar recht om dat niet te doen.

De laatste twee uitzonderingen raken slachtoffers van gendergerelateerd geweld het meest: als u zich op enig moment als benadeelde partij hebt gevoegd, of een verklaring hebt afgelegd nadat u over uw recht om te zwijgen was geïnformeerd, kunt u zich later niet meer op het verschoningsrecht beroepen.

Dat het slachtoffer geen verklaring aflegt, leidt niet altijd tot een sepot. Als er ander bewijs is (letselverklaringen, getuigen, agenten die de feiten zagen, berichten of opnames), kan het proces doorgaan. Wij leggen dit uit in de rol van getuigen in zaken van gendergerelateerd geweld.

Wat het betekent als de aangifte wordt geseponeerd

Het “sepot” (archivo) is technisch gezien een beschikking tot buitenvervolgingstelling (auto de sobreseimiento). De LECrim onderscheidt twee soorten, met zeer verschillende gevolgen:

Hoe u opkomt tegen een sepotbeschikking

Als u het slachtoffer bent en het niet eens bent met het sepot, hebt u verschillende mogelijkheden:

• Verzoek tot heroverweging (recurso de reforma) bij dezelfde rechtbank, binnen 3 dagen na de betekening (art. 211 LECrim).
• Hoger beroep (recurso de apelación) bij de Audiencia Provincial, binnen 5 dagen (art. 766 LECrim). Het kan rechtstreeks worden ingesteld, zonder eerst heroverweging te vragen, of subsidiair.
• Als u zich niet als partij hebt gevoegd, staat de wet u toe binnen 20 dagen tegen de buitenvervolgingstelling op te komen (art. 779.1 LECrim en het Statuut van het Slachtoffer, Estatuto de la Víctima). De beschikking wordt u per e-mail of per post meegedeeld en geldt als betekend vijf dagen na verzending.

Een goed rechtsmiddel beperkt zich niet tot het uiten van onenigheid: het geeft aan welke onderzoekshandelingen niet zijn verricht (getuigen, medische rapporten, berichten, forensisch rapport) en waarom die relevant zijn. Daarom is het nuttig het bewijs vanaf het begin voor te bereiden, zoals wij uitleggen in onze bewijsgids.

Hoe u een geseponeerde zaak heropent

Een voorlopige buitenvervolgingstelling kan ongedaan worden gemaakt als er nieuwe feiten of nieuw bewijs opduiken: een getuige die geen verklaring heeft afgelegd, teruggehaalde berichten, een nieuw incident dat een patroon van stelselmatige mishandeling bevestigt. Dat moet bij dezelfde rechtbank worden aangevraagd, met dat materiaal, voordat het misdrijf verjaart. Zo is mishandeling van artikel 153 CP, waarop maximaal een jaar gevangenisstraf staat, een minder ernstig misdrijf dat na vijf jaar verjaart (art. 131 CP).

Als de nieuwe feiten bestaan uit later geweld, wordt meestal een nieuwe aangifte gedaan, die samen met de eerdere kan worden beoordeeld.

Wat er gebeurt met de beschermingsmaatregelen en de familierechtelijke procedure

Strafrechtelijke voorlopige maatregelen, zoals het contactverbod, zijn afhankelijk van het strafproces. Als de zaak wordt geseponeerd, worden ze normaal gesproken opgeheven. De civielrechtelijke maatregelen van een beschermingsbevel gelden 30 dagen, tenzij binnen die termijn een familierechtelijke procedure wordt gestart; in dat geval blijven ze nog 30 dagen vanaf die procedure van kracht, totdat de civiele rechter ze bevestigt, wijzigt of intrekt (art. 544 ter.7 LECrim).

Het sepot heeft ook invloed op de familierechtelijke procedure. De artikelen 92.7 en 94 van het Spaanse Burgerlijk Wetboek (Código Civil) sluiten co-ouderschap en omgang uit wanneer een ouder verwikkeld is in een strafprocedure wegens geweld tegen de andere ouder of de kinderen, of wanneer er gegronde aanwijzingen van geweld zijn. Als de strafzaak wordt geseponeerd, vervalt de eerste situatie, hoewel de familierechter de aanwijzingen nog steeds kan meewegen. Als er een echtscheidings- of gezagsprocedure loopt, is het verstandig om op dat moment de strategie met uw advocaat te herzien. U kunt lezen hoe wij werken bij gezag over kinderen bij gendergerelateerd geweld.

Als u de verdachte bent: wat het sepot voor u betekent

• Een voorlopige buitenvervolgingstelling is geen vrijspraak. De zaak kan worden heropend als er nieuw bewijs opduikt. Blijf voorzichtig en neem geen contact op met de aangeefster als er een verbod van kracht is, totdat dat formeel is opgeheven.
• Een sepot leidt niet tot een strafblad, dat alleen voortvloeit uit een onherroepelijke veroordeling.
• U kunt herziening vragen van de familierechtelijke maatregelen die vanwege de strafprocedure zijn genomen.
• Een sepot staat niet gelijk aan een valse aangifte. Om een valse beschuldiging (art. 456 CP) te vervolgen, is een onherroepelijke buitenvervolgingstelling of uitspraak nodig en bovendien aanwijzingen dat de aangeefster wist dat de feiten onwaar waren of handelde met roekeloze minachting voor de waarheid. Als dat op u van toepassing is, lees dan hoe u uw onschuld bewijst bij een valse aangifte.

Veelgestelde vragen

Kan ik een aangifte wegens gendergerelateerd geweld intrekken?

Nee. Misdrijven van gendergerelateerd geweld worden ambtshalve vervolgd en het Openbaar Ministerie is verplicht door te gaan, ook als het slachtoffer wil afzien. Het slachtoffer kan afzien van de rol van benadeelde partij en van de schadevergoeding, en kan zich op het verschoningsrecht van artikel 416 LECrim beroepen als zij niet onder een van de uitzonderingen valt, maar de procedure eindigt niet louter door haar wil.

Kan ik weigeren te getuigen tegen mijn partner of ex-partner?

In principe wel, dankzij het verschoningsrecht van artikel 416 LECrim, dat geldt voor de echtgenoot of vergelijkbare partner. Sinds de LO 8/2021 kunt u zich er niet op beroepen als u zich als benadeelde partij hebt gevoegd of hebt gevoegd gehad, als u al hebt ingestemd met het afleggen van een verklaring nadat u over uw recht om te zwijgen was geïnformeerd, of in de andere gevallen die de wet noemt, bijvoorbeeld wanneer het slachtoffer minderjarig is.

Wat is het verschil tussen een voorlopige en een definitieve buitenvervolgingstelling?

De voorlopige buitenvervolgingstelling (art. 641 LECrim) wordt uitgesproken wanneer het misdrijf of de dader onvoldoende is aangetoond; ze legt de zaak stil, maar die kan met nieuw bewijs worden heropend zolang het misdrijf niet is verjaard. De definitieve buitenvervolgingstelling (art. 637) wordt uitgesproken wanneer het feit niet heeft plaatsgevonden, geen misdrijf is of de verdachte is vrijgesteld; zodra ze onherroepelijk is, sluit ze de zaak definitief af.

Binnen welke termijn kan ik tegen het sepot opkomen?

Als u zich als partij hebt gevoegd, hebt u 3 dagen voor het verzoek tot heroverweging bij dezelfde rechtbank en 5 dagen voor het hoger beroep bij de Audiencia Provincial, dat rechtstreeks kan worden ingesteld. Als u slachtoffer bent en u zich niet als partij hebt gevoegd, geeft de LECrim u 20 dagen om tegen de beschikking tot buitenvervolgingstelling op te komen vanaf het moment dat die u wordt meegedeeld.

Blijft het contactverbod gelden als de zaak wordt geseponeerd?

Normaal gesproken niet. Strafrechtelijke voorlopige maatregelen zijn afhankelijk van het proces en worden bij een sepot meestal opgeheven. Zolang de rechtbank die opheffing niet uitdrukkelijk heeft uitgesproken, blijft het verbod van kracht en kan overtreding ervan het misdrijf quebrantamiento (overtreding van een opgelegde maatregel) opleveren. De civielrechtelijke maatregelen van het beschermingsbevel volgen hun eigen regeling van 30 dagen of de regeling die de familierechter vaststelt.

Of u nu overweegt een aangifte “in te trekken”, net een sepotbeschikking hebt ontvangen of de persoon bent tegen wie het onderzoek loopt: het belangrijkste is niet blind te handelen. Celeste Pérez Bleda werkt al 20 jaar in het strafrecht en weet goed hoe deze procedures in Alicante verlopen, inclusief het snelrecht bij gendergerelateerd geweld. U kunt zich laten informeren over de verdediging van vrouwelijke slachtoffers of de verdediging van mannen tegen wie aangifte is gedaan, of 607 449 491 bellen, 24 uur per dag.