Czy można spotykać się z partnerką mimo zakazu zbliżania się, jeśli ona się zgadza?

Spotkania z partnerką mimo zakazu zbliżania się, za jej zgodą, zdarzają się częściej, niż mogłoby się wydawać: pojednanie, rozmowa o dzieciach, zaproszenie do domu. Wiele osób sądzi, że jeśli obie strony się zgadzają, nie ma problemu. Tak nie jest i warto zrozumieć dlaczego, zanim pozornie spokojne spotkanie skończy się w sądzie.

Co mówi Sąd Najwyższy

Przez lata zapadały sprzeczne wyroki. Część z nich przyjmowała, że jeśli pokrzywdzona akceptowała wspólne życie, odpadała przyczyna środka i nie było przestępstwa (tak np. STS 1156/2005 z 26 września). Inne zawsze skazywały osobę objętą zakazem.

Izba Karna (Sala Segunda) Sądu Najwyższego rozstrzygnęła tę kwestię w uchwale pełnego składu o charakterze pozajurysdykcyjnym z 25 listopada 2008 r. w sprawie wykładni art. 468 kodeksu karnego: „zgoda kobiety nie wyłącza odpowiedzialności karnej w rozumieniu art. 468 kodeksu karnego”. Nie jest to wyrok, lecz uchwała ujednolicająca stanowisko, którą Izba od tamtej pory stosuje w swoich orzeczeniach.

Stosują ją m.in. STS 39/2009 z 29 stycznia oraz STS 667/2019 z 14 stycznia 2020 r. Ten drugi wyrok dodał, że zgoda pokrzywdzonej nie może też stanowić okoliczności łagodzącej, ponieważ wykonanie kary lub środka orzeczonego przez sąd „nie może być pozostawione uznaniu skazanego ani pokrzywdzonej, nawet w przypadkach, gdy służy jej ochronie”.

Dlaczego zgoda się nie liczy

Rozumowanie Sądu Najwyższego opiera się na dwóch założeniach:

• Chronionym dobrem jest wykonywanie orzeczeń sądowych. Niezastosowanie się do orzeczenia to przestępstwo przeciwko wymiarowi sprawiedliwości. Zakaz orzeka sędzia i tylko sędzia może go uchylić.
• Ochrona pokrzywdzonej jest niezbywalna. Środki orzeka się po ocenie ryzyka, a Sąd przyjął, że nie mogą one zależeć od zmian w związku bez kontroli sądowej.

Stanowisko to ma swoje niuanse. Sama Izba stwierdziła, że uchwały nie należy stosować w oderwaniu od okoliczności sprawy (STS 61/2010 z 28 stycznia), i wyjątkowo dopuściła brak odpowiedzialności, gdy zbliżenie wynika z wyraźnej, trudnej do uniknięcia inicjatywy osoby chronionej, a oskarżony zachowuje się jedynie biernie (STS 803/2015 z 9 grudnia). Są to szczególne sytuacje, które trzeba udowodnić; ogólną regułą pozostaje skazanie.

Ryzyko prawne po jego stronie

Osobie objętej zakazem grozi:

• Skazanie za niezastosowanie się do orzeczenia na karę od sześciu miesięcy do jednego roku pozbawienia wolności, bez możliwości zastąpienia jej grzywną w ramach samego przestępstwa (art. 468.2 CP).
• Tymczasowe aresztowanie lub surowsze środki: w razie naruszenia środka zapobiegawczego art. 544 bis hiszpańskiego kodeksu postępowania karnego (LECrim) nakazuje sądowi wyznaczyć posiedzenie w przedmiocie tymczasowego aresztowania lub innego, surowszego środka.
• Natychmiastowe zatrzymanie, jeśli policja potwierdzi spotkanie, np. po telefonie sąsiada lub alarmie z elektronicznej opaski monitorującej. Uzgodnione spotkanie może przerodzić się w zawiadomienie o przestępstwie, jeśli dojdzie do kłótni.
• Konsekwencje w innych postępowaniach, np. rodzinnych lub przy przyszłym wniosku o uchylenie środka, ponieważ naruszenie może zostać uznane za czynnik ryzyka.

Jeśli już postawiono Panu zarzut naruszenia zakazu za zgodą partnerki, w ramach obrony mężczyzn oskarżonych o przemoc domową lub przemoc ze względu na płeć analizujemy, jak doszło do spotkania, kto wyszedł z inicjatywą i co można udowodnić. Dostępne jest też ogólne omówienie kar za naruszenie zakazu i sposobów obrony.

A pokrzywdzona? Czy popełnia przestępstwo?

Zakaz zbliżania się jest skierowany do osoby, wobec której go orzeczono, a nie do osoby chronionej. Dlatego pokrzywdzona nie może być sprawczynią przestępstwa niezastosowania się do orzeczenia: nie ciąży na niej żaden zakaz.

Bardziej sporne jest, czy mogłaby odpowiadać jako podżegaczka lub pomocniczka, gdy to ona proponuje spotkanie. Część doktryny tak uważa, jednak Prokuratura Generalna w swoim Przewodniku działania z perspektywy płci w ściganiu przestępstw przemocy ze względu na płeć (2020) stoi na stanowisku, że udział kobiety „należy uwzględniać przy miarkowaniu odpowiedzialności sprawcy, a nie jako odpowiedzialność karną kobiety chronionej”. Podziela to wielu autorów, argumentując, że karanie osoby, którą środek chroni, jest sprzeczne z jego celem.

Nie oznacza to, że spotkanie nie ma dla niej konsekwencji: może zostać wezwana na świadka w procesie partnera, a sytuacja, nad którą wydawała się panować, może stać się niebezpieczna bez ochrony wynikającej z zakazu. Jeśli jest Pani pokrzywdzoną i ma wątpliwości co do związku lub swojego bezpieczeństwa, w ramach reprezentacji kobiet pokrzywdzonych przemocą ze względu na płeć wysłuchamy Panią bez oceniania. Można napisać do nas na WhatsApp pod numer 607 449 491 (24 godziny na dobę), z zachowaniem pełnej poufności.

Co zrobić, jeśli chcą Państwo wrócić do siebie

Istnieje właściwa, zgodna z prawem droga: wnieść do sądu o uchylenie lub zmianę środka, zanim dojdzie do spotkania.

1. Ustalić, czy zakaz jest środkiem zapobiegawczym (np. w ramach nakazu ochrony), czy karą orzeczoną w wyroku. Od tego zależy, o co można wnosić.
2. Jeśli jest to środek zapobiegawczy, pokrzywdzona może stawić się w sądzie lub złożyć pismo, oświadczając, że nie chce jego dalszego stosowania. Wniosek może złożyć także obrona podejrzanego.
3. Sędzia wysłucha prokuratora i oceni ryzyko. Może zakaz uchylić, zmienić (np. zezwalając na kontakt, ale nie na wspólne zamieszkanie) lub utrzymać.
4. Dopóki nie zapadnie decyzja o uchyleniu, nie należy się spotykać ani kontaktować, jeśli jest to zakazane.
5. Jeśli jest to prawomocna kara, jedyną możliwością jest wniosek o ułaskawienie (indulto) – droga wyjątkowa o niepewnym wyniku.

Krok po kroku wyjaśniamy to w artykule jak uchylić zakaz zbliżania się. Aby zrozumieć zakres każdego rodzaju zakazu, zapraszamy na naszą stronę o zakazie zbliżania się w sprawach o przemoc ze względu na płeć.

W Alicante

Wniosek o uchylenie zakazu składa się do organu prowadzącego postępowanie. W sprawach o przemoc ze względu na płeć od wejścia w życie ustawy organicznej 1/2025 jest to Wydział ds. Przemocy wobec Kobiet Sądu Pierwszej Instancji (Sección de Violencia sobre la Mujer del Tribunal de Instancia), który w okręgu sądowym Alicante mieści się przy Avenida Aguilera, 53 (03007 Alicante), według portalu internetowego Generalitat Valenciana. Ten sam Wydział prowadzi sprawy o naruszenie zakazu, gdy osoba chroniona jest lub była partnerką oskarżonego (art. 89.5 g) ustawy o ustroju sądownictwa, Ley Orgánica del Poder Judicial).

W naszej kancelarii reprezentujemy obie strony, w odrębnych sprawach: kobietę, która chce zrozumieć, co oznacza wniosek o uchylenie zakazu, oraz mężczyznę oskarżonego o jego naruszenie. Celeste Pérez Bleda, członkini nr 7301 Izby Adwokackiej w Alicante (ICALI), ma ponad 20 lat doświadczenia w prawie karnym.

Najczęściej zadawane pytania

Jeśli ona mnie zaprasza, czy pójście do niej przy obowiązującym zakazie jest przestępstwem?

Tak. Nawet jeśli to ona Pana zaprasza, a zakaz nadal obowiązuje, popełnia Pan przestępstwo niezastosowania się do orzeczenia, zagrożone karą od sześciu miesięcy do jednego roku pozbawienia wolności. Sąd Najwyższy od uchwały pełnego składu z 25 listopada 2008 r. przyjmuje, że zgoda kobiety nie wyklucza przestępstwa. Jedynie w wyjątkowych przypadkach, przy jej wyraźnej inicjatywie i Pana biernej postawie, odpowiedzialność wyłączono.

Czy pokrzywdzona może zostać skazana za naruszenie zakazu?

Nie jako sprawczyni, ponieważ zakaz orzeka się wyłącznie wobec drugiej osoby. Dyskutowano o jej ewentualnym udziale jako podżegaczki lub pomocniczki, ale Prokuratura Generalna w przewodniku z 2020 r. stoi na stanowisku, że jej udział należy uwzględniać przy miarkowaniu odpowiedzialności sprawcy, a nie po to, by ją karać.

Czy możemy rozmawiać na WhatsAppie, jeśli ona tego chce?

Jeśli zakaz obejmuje zakaz kontaktowania się – nie. Art. 48.3 kodeksu karnego zabrania kontaktu jakimikolwiek środkami, w tym informatycznymi lub elektronicznymi, a jej zgoda niczego tu nie zmienia. Jeśli zakaz dotyczy wyłącznie zbliżania się, kontakt go nie narusza, ale przed podjęciem jakichkolwiek kroków warto przeanalizować postanowienie lub wyrok z adwokatem.

Jak legalnie wrócić do siebie?

Wnosząc do sądu o uchylenie środka, zanim dojdzie do spotkania. Jeśli jest to środek zapobiegawczy, pokrzywdzona może złożyć wniosek na piśmie lub na posiedzeniu, a sędzia rozstrzygnie po wysłuchaniu prokuratora i ocenie ryzyka. Jeśli jest to kara orzeczona prawomocnym wyrokiem, nie można jej uchylić na wniosek stron, a jedyną możliwością jest wniosek o ułaskawienie.

Jeśli znajdują się Państwo w takiej sytuacji, najrozsądniej jest porozmawiać z adwokatem przed spotkaniem. Nasz zespół obsłuży Państwa w języku polskim. Wyjaśnimy, co to oznacza w Państwa przypadku, niezależnie od tego, po której stronie Państwo stoją – na naszej stronie o naruszeniu zakazu zbliżania się lub na WhatsAppie pod numerem 607 449 491, dostępnym 24 godziny na dobę.